December 4, 2018

Kia Ora New Zealand- भाग ९

समारोप

 
एक दिवसाची साधी सहल असो किंवा पंधरा-वीस दिवसांची मोठ्ठी ट्रिप… प्रत्येक प्रवास हा काही ना काही कारणाने संस्मरणीय होतोच. देवदयेने, आमच्या न्यू झीलंड ट्रिपमध्ये फार काही गोंधळ, घोटाळे किंवा तोंडचं पाणी पळवणा-या काही घटना घडल्या नाहीत, पण तरीही काही युनिक गोष्टी झाल्याच.

सिडनीची पनवती
आम्ही क्वान्टास या ऑस्ट्रेलियन विमान कंपनीचे तिकिट काढले होते. त्यामुळे, न्यूझीलंडला जाताना आणि तिथून येताना दोन्ही वेळा सिडनीत विमानाचे थांबे होते. आमचा मुंबई ते ऑकलंडचा एकूण विमानप्रवास अठ्ठावीस तासांचा होता. त्यातले पहिले पंचवीस तास एकदम व्यवस्थित पार पडले. आता सिडनी ते ऑकलंड असा शेवटचा तीन तासाचा टप्पाच उरला होता. आम्ही अतिशय एक्सायटेड होतो. हा शेवटचा विमानप्रवासही अगदी वेळेवर सुरू झाला. तीन तासापैकी एक तास झाला, राहिले दोनच. आणि माशी शिंकली! विमान चक्क वाटेत मागे फिरलं! विमानाची वातानुकूलन यंत्रणा नीट काम करत नव्हती, म्हणून वैमानिकाने विमान परत सिडनीत न्यायचं असं ठरवलं. बर, पण याची काही घोषणाही नीट केली नाही. फक्त ’विमानात काहीतरी समस्या आहे, म्हणून आपण मागे फिरतोय’ इतकंच सांगितलं. त्याहून आश्चर्य म्हणजे विमानातल्या एकाही गो-याने ’का?’ असं विचारलं नाही! मग आम्हीच शेवटी न राहवून कारण विचारलं, तेव्हा आम्हाला वरचं उत्तर मिळालं. विमानप्रवास सुरू झाल्यानंतर एखाद्या प्रवाशाची मेडिकल इमर्जन्सी आली किंवा विमानात अतिरेकी शिरले वगैरे म्हणून विमान परत वळवलं, हे ऐकलं होतं. पण विमानाची तपासणी न करता आधी ते हवेत नेलं आणि मग चूक लक्षात आल्यानंतर ते परत नेलं हे क्वान्टासच्याही इतिहासात पहिल्यांदाच घडलं असेल, आणि आमचं नशीब असं की नेमके आम्हीच या इतिहासाचे साक्षीदार! मग विमान परत वळवल्यानंतर त्याची तपासणी, दुरुस्ती, आम्हा प्रवाशांना उतरवणं, परत चढवणं या सगळ्यालाच इतका उशीर होत गेला, की दोनच तासांनी आम्ही ऑलकंडला पोचणार होतो त्या ऐवजी तब्बल नऊ तासांनी पोचलो! दुस-या दिवसाचं संपूर्ण नियोजन कोलमडलं. इतका लांबचा प्रवास केल्यानंतर थोडी विश्रांती घेऊ अशी आमची योजना होती, ती फिस्कटली, सुदैवाने कोणतेही प्लॅन्स रहित करावे लागले नाहीत.     
परतीच्या प्रवासात याच एअरपोर्टवर आणखी कहर झाला! सिडनी एअरपोर्टवर चक्क वीज पुरवठा खंडित झाला! बॅकपही चालेना. त्या विमानतळावर त्या आधी किमान तीस वर्ष असं अघटित घडलं नव्हतं. पण आम्ही क्राइस्टचर्चहून सिडनीला पोचलो आणि तेही घडलं! परिणामत: भयंकर गोंधळ झाला, अनागोंदी माजली, संपूर्ण विमानतळावरचं पाणी गेलं, टॉयलेट्स बंद… प्रवाशांची जाम पंचाईत! आणि त्यानंतर विमानउड्डाणांची वेळापत्रकं पूर्णपणे कोलमडली! कोणत्या टर्मिनलवरून कोणतं विमान कधी सुटेल याचं उत्तर कोणापाशीच नव्हतं. आमचं सिडनी-सिंगापूर विमान डीले झालं. इतकं, की आमचा पुढचा सिंगापूर-मुंबई प्रवासच धोक्यात आला! पण कसंबसं ते संकट टळलं.
दोन्ही वेळेला सिडनीतच विचित्र प्रसंग उद्भवले! हा कसला योगायोग म्हणायचा?

पचास साल के जवान?
न्यू झीलंडमध्ये आम्ही सार्वजनिक बसेसमधून बहुतांश प्रवास केला. क्वचित टॅक्सीनेही. सर्वात लक्षणीय गोष्ट अशी, की या चालकांचं सरासरी वय किमान पन्नास होतं! काही तर साठ-पासष्टीचेही होते. त्यातही निम्म्या स्त्रिया होत्या. ड्रायव्हर म्हणून आपल्या सवा-यांचं सामान उचलणं हे त्यांचं काम होतं, त्यांचीही त्याला कधी ’ना’ नव्हती, पण तरीही ज्येष्ठ नागरिकांकडून सामानाची चढ-उतार करवून घ्यायचा आम्हालाच संकोच वाटायचा. शक्य तेव्हा आम्हीच सामान ठेवलं-उतरवलं. सगळे चालक गप्पिष्ट मात्र होते. प्रवास चालू असताना आजूबाजूची माहिती सांगणं, पर्यटकांना आवश्यक सूचना देणं हेही त्यांचं कामच होतं, पण हे कामही ते आनंदानं करत होते. क्वचित विनोद करत होते, आम्ही आणखी प्रश्न विचारले त्यांचीही त्यांनी छान उत्तरं दिली. सगळे ’फिट’ दिसत होते, पण या वयात ’ड्रायव्हर’सारखं दमणूक करणारं काम त्यांना का करावं लागत असेल हा प्रश्न पडला. न्यू झीलंड हा देश तसा राहणीमानाच्या मानानं महाग आहे. सरकारी नोक-या, पेन्शन याबाबतीत त्यांची काय धोरणं आहेत याची कल्पना नाही, पण निवृत्तीनंतर एक चांगलं आयुष्य जगायचं असेल तर खूप वर्ष काम करणं या देशात आवश्यक असावं की काय असं वाटलं.
तुझं-माझं जमेना…
भौगोलिकदृष्ट्या पाहिलं, तर दक्षिण गोलार्धच्या तळाशी असलेला न्यू झीलंड हा अगदीच चिमुकला देश आहे. शेजारचाच ऑस्ट्रेलिया मात्र सर्वार्थाने बलाढ्य. न्यू झीलंड अनेक बाबतीत या शेजा-यावर अवलंबून आहे. त्यामुळे की काय, पण ऑस्ट्रेलियाबद्दल मनातून असहायता, काहीसा राग, थोडीशी असूयाही आहे. (अर्थात, भारत-पाकिस्तानसारखे संबंध ताणलेले नाहीयेत.) रग्बी, क्रिकेट या खेळांमध्ये ही असूया अगदी ठळक दिसून येते. पण बाकी वेळेला बिचारे न्यू झीलॅंडर्स तोंड दाबून ऑस्ट्रेलियाला ’सहन’ करत असतात. ’तुझं-माझं जमेना अन तुझ्यावाचून करमेना’ अशी गत. मग कधीकधी विनोदांमधून, कधी टोमण्यांमधून तर कधी सरळसरळ तोंडावरच ऑस्ट्रेलियावर निशाणा साधला जातो. उदाहरणच द्यायचं झालं, तर किवी हा इथला स्थानिक पक्षी. आता याची संख्या इतकी रोडावली आहे की तो नामशेष होईल अशी भीती आहे. तसं होऊ नये म्हणून प्रशासन अथक प्रयत्नही करत आहे. किवींची संख्या कमी होण्याची अनेक कारणं आहेत, आणि त्यातलंच एक कारण आहे ’पॉसम’ हा प्राणी. मूळ ऑस्ट्रेलियातून इथे आलेल्या पॉसमचं आवडतं भक्ष्य म्हणजे किवी! शिवाय उभ्या झाडांची, पिकांची प्रचंड नासधूस करायचीही ’आवड’ आहे पॉसमला. पर्यटनस्थळांवर हिंडताना किवींबद्दल बोलताना सगळे गाईड आणि चालक हमखास या पॉसमला आणि त्यायोगे ऑस्ट्रेलियलाही दोन शब्द सुनावतातच! आपल्यासारख्या पर्यटकांचं मात्र या ’लव्ह-हेट रिलेशनशिप’मुळे मस्त मनोरंजन होतं.          
रांगेचा फायदा… 
रांगेचा फायदा सर्वांना असतो हे निर्विवादच, आपल्याकडे मात्र अशिक्षितांपासून उच्चभ्रूंपर्यंत सर्वांन घोळकेच करायची सवय असल्यामुळे तिथल्या रांगांचं भयंकर कौतुक वाटलं. रांगांची सवय असल्यामुळे गजबजलेल्या पर्यटनस्थळांपासून ते बसमध्ये चढण्यापर्यंत, बेकरीमध्ये खाद्यपदार्थ घेण्यापासून वॉशरूमपर्यंत सगळ्यांचीच सोय होत होती. लोक आपसुक रांगेतच उभे रहात होते, त्यामुळे गोंधळ होत नव्हता. (आपल्याकडे का नाही असं होत?) एका प्रसंगी मात्र माझ्या हातून अनवधानाने या रांगेच्या नियमांची चूक झाली. स्काय टॉवरला जाण्याच्या रांगेत उभे असताना काही कारणाने नवरा आणि मुलगा पुढे गेले, मध्ये एक कुटुंब आणि मग मी असे उभे राहिलो. आमच्याकडे ’फॅमिली पास’ होता. त्यामुळे मी कोणताही विचार न करता त्या कुटुंबाला ओलांडून पुढे गेले. त्या कुटुंबातल्या बाईला ही बेशिस्त मुळीच आवडली नाही आणि तिने ती बोलूनही दाखवली. नव-याला चटकन तिच्या नापसंतीचं कारण समजलं आणि त्याने तिला ’आम्ही एकत्र आहोत’ असं सांगितलं, त्यावर तिने किंचितशी मान हलवली. पण चूक माझीच होती. नियमानुसार मी तिची परवानगी घेऊन ’एक्स्क्युज मी’ म्हणून मगच पुढे जायला हवं होतं. भारतीय पद्धतीनुसार मी सरळ घुसले ते चूकच होतं. औपचारिकता ही आपल्या स्वभावातच नाही, परदेशात मात्र सतत नियम, सॉरी, थॅन्क्यु, इत्यादींचं भान ठेवावं लागतं.
युरोपियन प्रभाव असल्यामुळे एरवी लोक एकमेकांच्यात नाक खुपसत नाहीत, पण पर्यटकस्नेही देश असल्यामुळे, आपल्याला कोणतीही मदत हवी असेल, प्रश्न असतील तर अतिशय सौजन्याने उत्तरं दिली जातात. त्यांचे हसरे चेहरे पाहूनच धीर येतो. आम्ही फक्त तेरा दिवस त्या देशात होतो, त्यामुळे खोलवर जाणून घ्यायला फार वाव नव्हता, पण जे अनुभव आले, ते चांगले होते. पर्यटकाला आणखी काय हवं, नाही का? 
हाएरे रा
’किया ओरा’ असं म्हणत न्यू झीलंडने आमचं स्वागत केलं आणि तेरा दिवसांनंतर त्या देशाला ’हाएरे रा’ म्हणजेच ’गुडबाय’ म्हणत आम्ही परत आलो. ऑक्टोबर, २०१७ मध्ये आम्ही हा अविस्मरणीय प्रवास केला,   ख-या अर्थाने पर्यटनाचा आनंद अनुभवला. त्या सुंदर स्मृतींना मी ऑक्टोबर, २०१८ पर्यंत, म्हणजे पुढचं एक वर्ष या लेखमालिकेच्या माध्यमातून उजाळा देऊ शकले. या आनंददायी नॉस्टॅलजियाची संधी दिल्याबद्दल ’मेनका प्रकाशन’च्या संपूर्ण टीमचे मनापासून आभार. ही मालिका ’मेनका’त प्रकाशित झाल्यामुळे हजारो वाचकांपर्यंत न्यू झीलंडचं सौंदर्य पोचलं. काही वाचकांनी माझ्याशी संपर्क साधला, न्यू झीलंडबद्दल आणखी जाणून घेतलं, तिथे जाण्याकरता ट्रिपही प्लॅन केली. फार सुंदर अनुभव होते हे. ’आनंद वाटल्याने द्विगुणित होतो’ याचा प्रत्यय मला या निमित्ताने आला.
मी हे लेख माझ्या ब्लॉगवरही पोस्ट केल्यामुळे आणखी दूरपर्यंत ते पोचले. परदेशातल्या काही लोकांच्या पर्यटनस्थळाच्या यादीत न्यू झीलंडचे नावही त्या निमित्ताने समाविष्ट झालं याचाही आनंद आहे.
ही लेखमालिका इथे संपत असली, तरी ब्लॉगवर नवीन काहीतरी लिहित राहीनच.
सध्या, हाएरे रा! अच्छा!
समाप्त. 

November 1, 2018

Kia Ora New Zealand- भाग ८


सावरणारं क्राइस्टचर्च


ट्रान्स अल्पाइन ट्रेनने आम्ही क्राइस्टचर्चला आलो आणि आमचं स्वागत करायला एक हसतमुख, पन्नाशीची, केस करडे झालेली, हातात आणि गळ्यात असंख्य अंगठ्या आणि चेन घातलेली एक चटपटीत महिला आली. ती आमची टॅक्सी ड्रायव्हर होती, वेन्डी. अतिशय हसतमुख, बोलायला गोड, वागायला तत्पर. तिची टॅक्सीही एकदम नव्या मॉडेल आणि मेकची होती, एकदम आरामदायी. क्राइस्टचर्चबद्दल आम्हाला दोनच गोष्टी माहित होत्या- एक म्हणजे इथे क्रिकेटचं स्टेडियम आहे आणि दुसरं म्हणजे २०११ साली इथे एक भीषण भूकंप झाला होता.  रेल्वे स्टेशन ते आमचं हॉटेल हा रस्ता बराच लांबचा होता. तेवढ्या वेळात वेन्डीने आमच्या क्राइस्टचर्चबद्दलच्या ज्ञानात बरीच भर घातली. वरवर पाहता बाहेर एक नेहेमीसारखं गजबजलेलं, पण सुंदर शहर दिसत होतं. शहराच्या मध्यातच अनेक ठिकाणी मोठ्या, विस्तीर्ण बागा होत्या, त्यात सुंदर मोठमोठी झाडं होती. युरोपियन शैलीनुसार शहर आखीव-रेखीव- ब्लॉक पद्धतीचं होतं. पण दुस-या दिवशी सकाळी आम्ही शहराच्या स्थलदर्शनाला निघालो आणि एकदम वेगळ्याच जगात पोचलो.
न्यु झीलंडच्या साऊथ आयलंडवरचं क्राइस्टचर्च हेही एक बंदर शहर. ऑकलंड, वेलिंग्टननंतर सर्वात मोठं आणि लोकप्रिय शहर. हा सगळा भूभाग भूकंपप्रवण आहे. सप्टेंबर २०१० मध्येच इथे ७.१ रिश्टर स्केलचा प्रचंड मोठा भूकंप झाला होता, पण त्याचा मध्य समुद्रात दूरवर असल्यामुळे, क्राइस्टचर्चला धक्के बसले, तरी फारशी हानी झाली नाही. मात्र त्या भूकंपानंतर सतत लहान-मोठे भूकंप इथे होतच होते. २२ फेब्रुवारी, २०११ ला मात्र एक ६.३ रिश्टर स्केलचा भूकंप समुद्रात अगदी जवळच झाला, उभी-आडवी अशी जबरदस्त भूगर्भीय हालचाल झाली आणि क्राइस्टचर्च शब्दश: हादरलं. लिटन्स या सेन्ट्रल बिझनेस डिस्ट्रिक्ट (सीबीडी), म्हणजेच सर्वाधिक ऑफिसेस जिथे आहेत त्या भागात, ऐन दुपारच्या जेवणाच्या वेळी हा भूकंप झाला. या परिसरात दाटीवाटीने अनेक उंच इमारती आहेत त्या भयंकर भूकंपामुळे पडल्या. सी-टीव्ही या एकाच इमारतीतले ११५ जण या भूकंपात दगावले. अनेक इमारतींना तडे गेले, काहींचा पाया खचला, काही एका बाजूला कलल्या. क्राइस्टचर्च कथिड्रल या ऐतिहासिक चर्चचीही पडझड झाली. केवळ १० सेकंदात होत्याचं नव्हतं झालं. एकूण मृतांची संख्या होती १८५.  

अर्थातच, ताबडतोब मदतकार्य सुरू झालं आणि ते नंतरचे अनेक महिने सुरूच राहिलं. इमारतींची मोठ्या प्रमाणात पडझड झाल्यामुळे सिमेंटचे ते ढिगारे उपसण्यात सर्वाधिक वेळ गेला. त्यानंतर जागा मोकळी करणं, लोकांना नुकसानभरपाई देणं, नवीन इमारती बांधणं ही कामं सुरू झाली. याच भागात अनेक आलीशान हॉटेल्सही आहेत, त्यांनीही आपल्या इमारतींची पुनर्बांधणी सुरू केली. यानंतर न्यु झीलंडच्या प्रशासनाने नवीन बांधकामं कोणत्या पद्धतीने केली जावीत, काय खबरदारी घेतली जावी याकरता काही कायदे केले. यापुढे भूकंप झालाच तर कमीतकमी हानी व्हावी असा या कायद्यांचा उद्देश आहे.
आम्ही २०१७ मध्ये, म्हणजेच ही भीषण घटना घडल्यानंतर सुमारे साडेसात वर्षांनी तिथे गेलो होतो; आजही लिटन्स या भागात त्या भूकंपाच्या खुणा दिसतात. मध्येच रिकामी, चारही बाजूंनी सुरक्षित केलेली मोकळी जमिन दिसते, काही पडझड झालेल्या भिंती दिसतात, काही जागी टेकू लावलेले दिसतात, तर काही ठिकाणी नवं, कोरंकरकरीत बांधकामही दिसतं. इथे एका रग्बी स्टेडियमची तर फारच वाईट अवस्था झालेली आहे, तिथे मातीचे ढिगारे तसेच पडून आहेत. स्टेडियमच्या बांधणीपेक्षा निवासी आणि कार्यालयीन बांधकामांना अधिक महत्त्व असल्याने ते तसंच बंद करून ठेवलं आहे. पुनर्बांधणी करण्याकरता प्रचंड पैसे आणि मोठ्या प्रमाणावर मजूरांची गरज आहे. पैसे उभे केले जाऊ शकतात, पण इथे मजूरांचा प्रचंड प्रमाणात तुटवडा आहे. बाहेरून मजूर आणावे, तर काम पूर्ण झाल्यानंतर त्यांना काहीच रोजगार नाही, इथे जागेचाही प्रश्न तीव्र, त्यामुळे तो मार्ग अवलंबता येत नाही आणि स्थानिक मजूर कमी आहेत. त्यामुळे काही बांधकामं वेगाने पूर्ण झाली आहेत, तर काही अजूनही चालूच आहेत. पण एक वैशिष्ट्यपूर्ण गोष्ट दिसली, त्यातून या लोकांचं स्पिरिटही दिसलं. ज्या भिंती अजूनही उघड्याबोडक्या आहेत, त्यावर चक्क ग्राफिटी काढली आहे, काही नुसत्याच रंगीबेरंगी रंगवल्या आहेत. उंच इमारतींनी वेढलेल्या भागात मध्येच एखादी सुंदर भिंत दिसते. त्यावरची ग्राफिटीही आशादायक, स्फूर्तीदायक आहे. ’कितीही पडझड झाली तरी आमची मनं खंबीर आहेत’ याचंच द्योतक म्हणजे ही ग्राफिटी आहे असं मला वाटलं. वेन्डी, आम्हाला स्थलदर्शन करवणारा आमचा बस ड्रायव्हर हे या घटनेबद्दल भरभरून बोलले, पण त्यांच्याकडून निराश सूर ऐकायला आला नाही. बोलण्याच्या ओघात त्या वाईट घटनेचा उल्लेख करून ते शहरातली बाकीची वेधक स्थानं उत्साहाने दाखवत होते.
आणि अर्थातच, क्राइस्टचर्च सुंदरच आहे. इथेही इंग्रजांनी आपले पाय रोवले, मूळ ऑक्स्फोर्डमध्ये असलेल्या चर्चवरून या शहराला नाव दिलं. शहराच्या मधोमध भव्य असं कथिड्रलही त्यांनी बांधलं. 

या कथिड्रलपासूनच शहरात अनेक रस्ते फुटतात, चौक पद्धतीने शहर बांधलं आहे. बंदर असल्यामुळे समुद्रमार्गे व्यापार होतो. डायमंड बे हे इथलं एक प्रसिद्ध बंदर. ऍव्हॉन नदी शहराच्या मधोमध वाहते. तिच्यावर अनेक पूल आणि बागा बांधल्या आहेत. हेगली पार्क नावाची एक प्रचंड मोठी बाग शहरात मधोमधच आहे. ही बाग कायम एक बाग म्हणूनच राहील आणि इथे कधीही इमारती अथवा तत्सम बांधकामं केली जाणार नाहीत असं इथल्या शासनाने १८५५ मध्येच वचन दिलेलं आहे. बागेच्या एका बाजूने ऍव्हॉन नदी वाहते, एका बाजूला प्रसिद्ध बोटॅनिकल गार्डन्स आणि ऐतिहासिक कॅन्टरबरी म्युझियम आहेत. १८८७ साली बांधलेल्या या संग्रहालयाला भूकंपामुळे फारशी हानी झाली नाही. हा सगळा परिसर अतिशय रम्य आहे. एक संपूर्ण दिवस इथे निसर्गाच्या सान्निध्यात अगदी आनंदाने व्यतीत होऊ शकतो.



न्यु झीलंडहून अंटार्क्टिक खंडावर अनेक मोहिमा निघतात. अंटार्क्टिक खंडावर कसं राहतात, तिथले थंड बोचरे वारे कसे असतात, तिथलं हवामान कसं असतं याचा अनुभव घ्यायचा असेल, तर इथल्या ’अंटार्क्टिक सेंटर’ला भेट द्यायलाच हवी. इथे अंटार्क्टिकावर होणा-या बर्फवृष्टीचा, तिथल्या प्रचंड बोच-या  वा-याचा अनुभव आपण एका विशिष्ट खोलीत घेऊ शकतो. अंटार्क्टिकावर हस्की नावाची एक विशिष्ट कुत्र्यांची जातच तग धरू शकते. अशा एका ख-या हस्कीचीही भेट इथे होते. इथे आजवर आखलेल्या मोहिमांचा इतिहास जाणून घेता येतो. अंटार्क्टिका म्हणजे नक्की काय आहे यावर एक फिल्मही दाखवतात, खास ४डी पद्धतीची ही फिल्म आहे, त्यामुळे मध्येच अंगावर बर्फ पडतो, तर कधी अंगावर गारेगार पाण्याचे शिंतोडेही उडतात. इथे आपण चक्क पेंग्विनही बघू शकतो. अंटार्क्टिकवर जसं वातावरण आहे तसंच खास इथे जोपासलेलं आहे, त्यामुळे पेंग्विनांनाही आपल्या नैसर्गिक वातावरणाच आहोत असा भास होतो. आणखीही वेगवेगळे शोज आहेत, माहितीपट आहेत, लघुपट आहेत… एकूणात, अंटार्क्टिकाची पुरेपूर झलक या सेंटरमध्ये दिसते.
क्राइस्टचर्च हे आमच्या ट्रिपचं शेवटचं गाव होतं. संपूर्ण ट्रिप आनंदात, कोणताही मोठा मिसहॅप न होता,  ब-यापैकी ठरवली तशीच पार पडली म्हणून सेलिब्रेट करण्याकरता त्या रात्री आम्ही भारतीय रेस्तरांमध्ये जेवलो. तिथे भारतीयांपेक्षा गो-या लोकांची गर्दी जास्त होती हे पाहून भारी वाटलं. तंदूरचे, तडक्याचे, ग्रेव्हीचे मस्त ’देशातले’ वास येत होते, जेवणही छान होतं. 
कितीही हिंडलो, जगाच्या पाठीवर कुठेही गेलो, तरी काही दिवसांनी आपल्या घराची आठवण यायला लागते. स्वच्छता, सौंदर्य, टापटीप, शिस्त यांची कितीही तुलना केली, तरी शेवटी ’गड्या आपुला गाव बरा’ हेच काय ते खरं. तरीही न्यु झीलंडने मनातला एक कोपरा कायमचा व्यापला आहे याचीही कबूली द्यावीच लागेल. अमाप निसर्गसौंदर्य आणि असीम शांतता या हळूहळू लोप पावत चाललेल्या गोष्टी आहेत. नेमक्या याच या देशात आम्हाला सापडल्या म्हणून आम्ही या देशाच्या प्रेमात पडलो आहोत बहुतेक.
कोणतीही ट्रिप म्हटली की काही गंमतीशीर, लक्षवेधक गोष्टी घडतातच. आमच्या ट्रिपच्या काही हटके अनुभवांबद्दल लिहिणार आहे पुढच्या, म्हणजेच या मालिकेच्या शेवटच्या लेखात.
क्रमश:    

(मेनका प्रकाशनाच्या सप्टेंबर, २०१८ च्या ’मेनका’ मासिकात हा लेख पूर्वप्रकाशित झालेला आहे.)  

October 3, 2018

Kia Ora New Zealand - भाग ७

फ्रान्झ जोसेफ ग्लेशिअर आणि ट्रान्स-ऍटलांटिक ट्रेन


फ्रान्झ जोसेफ, फॉक्स ग्लेशिअर आणि आणखी एक ग्लेशिअर मिळून न्यु झीलंडच्या साऊथ आयलंडचा ’ग्लेशिअर रीजन’, अर्थात हिमनदीचा प्रदेश तयार होतो. जुलिअस व्होन हान्स नावाचा एक जर्मन भूगर्भशास्त्रज्ञ होता. १८५८ ते १८६८ या काळात न्यु झीलंडमध्ये तो भरपूर फिरला, अनेक भौगोलिक क्षेत्रांचा त्याने अभ्यास केला. त्यानेच या हिमनदीचा शोध लावला आणि त्याला ऑस्ट्रियाचा सम्राट फ्रान्झ जोसेफ याचं नाव दिलं.
या हिमनदीला अर्थातच एक माओरी नाव आहे आणि त्याच्याशी निगडित अशी एक गोड, रोमॅंटिक माओरी कथादेखील आहे: हिने हुकातेरे नावाची एक स्थानिक मुलगी होती, तिला डोंगरांवर चढाई करायचा नाद होता. एकदा तिचा प्रियकर वावे यालाही आग्रह करून ती चढाईला घेऊन गेली. नेमक्या त्याच दिवशी डोंगरावर मोठ्या प्रमाणात हिमस्खलन झालं, वावे त्यात वाहून गेला आणि त्याचा मृत्यू झाला. हिनेच्या दु:खाला पारावार राहिला नाही, ती खूप खूप रडली, तिचे अश्रू गोठले आणि ही हिमनदी तयार झाली.
फ्रान्झ जोसेफ जरी हिमनदी असली, तरी त्याची उंची अगदी कमी आहे, समुद्रसपाटीपासून केवळ ३०० मीटर्स. तरीही इथे बर्फवृष्टी होते. त्यामुळे पर्यटकांना कमी उंचीवरही बर्फाचा आनंद घेता येतो. फ्रान्झ जोसेफच्या पायथ्याशी त्याच नावाचं एक टुमदार गाव आहे, तिथे रहायची उत्तम सोय होते. तिथूनच ग्लेशिअरवर जाण्याकरताचे अनेक पर्यायही निवडता येतात. पायथ्यापासून माथ्यापर्यंत चढत जाता येतं, पण त्याकरता ट्रेकिंगची सवय हवी आणि बर्फात चालायचीही. वरून बर्फाच्या नदीचा थर असलेल्या खोल गुहा पहायलाही जाता येतं. पण या गुहांची दारं बर्फवृष्टीमुळे कधीकधी बंद होतात, कधी या गुहांमध्येच बर्फ साचतो… यामुळे इथे फिरण्याकरता बरोबर मार्गदर्शकाची आवश्यकता असतेच. अनेक ठिकाणी ’धोका’च्या पाट्याही आहेत. त्या दिसल्यावर अतिधाडस न दाखवणं हेच श्रेयस्कर!
गावातून थेट हिमनदीच्या मुखापाशी जाण्याचा सोपा मार्ग म्हणजे हेलिकॉप्टरची सफर. बहुतांश पर्यटक हाच पर्याय निवडतात. आम्हीही हाच निवडला होता. क्वीन्सटाऊनहून आम्ही बसने फ्रान्झ जोसेफला आलो, पण आम्ही पोचेपर्यंत दुपारचे साडेतीन वाजले. शेवटचं हेलिकॉप्टर संध्याकाळी ५ ला उडतं. आम्ही धावतपळत, अंगावर कपड्यांचे थर चढवून टूर ऑपरेटरच्या ऑफिसमध्ये पोचलो, तर समजलं की शिखरावर बर्फवृष्टी होत आहे, त्यामुळे हेलिकॉप्टरने वर जाता येणार नाही! क्वीन्सटाऊनला पावसामुळे स्काय डायव्हिंग होऊ शकलं नव्हतं, इथे आता बर्फामुळे बेत फिस्कटला! आनंदावर विरजण पडत चाललं होतं. भयंकर निराश झालो. हात चोळत बाहेर पडणार, इतक्यात तिथल्या माणसाने सांगितलं, ’उद्या सकाळी ७ ला आलात, तर कदाचित शिखरावर जाता येईल’. आम्ही अर्थातच होकार दिला.
दुस-या दिवशी पहाटे उठून पाहिलं, तर हवा स्वच्छ होती. जीव ’गारेगार’ झाला. परत एकदा त्या ऑफिसला गेलो. दिवसाची पहिलीच हेलिकॉप्टर सफर आमच्या नावे त्याने लिहिली. सोपस्कार पूर्ण करून हेलिकॉप्टरमध्ये चढलो. हा पहिलाच अनुभव. छोटंसं सहा आसनी हेलिकॉप्टर होतं. आम्हाला घेऊन भर्रकन त्याने आकाशात झेप घेतली. लगेचच हिमनदीचा खडकाळ रस्ता दिसला. पाचच मिनिटात मुखापाशी पोचलो. 

सर्वत्र पांढराशुभ्र घट्ट बर्फ पडला होता. खाली पाहिलं तर नदीचा खडकांनी भरलेला चिंचोळा मार्ग दिसत होता. मान वर करून पाहिलं की डोंगराचं हिमाच्छादित टोक दिसत होतं आणि त्याच्याहीवर होता निळ्याशार आकाशाचा तुकडा. संपूर्ण परिसरात फक्त आम्हीच होतो आणि आमच्याबरोबर होती नीरव शांतता. कालची सगळी निराशा कधीच पळून गेली. शिखराची उंची कमी असल्यामुळे श्वास घ्यायला त्रासही होत नव्हता. आम्ही चाललो की आमच्या पायाचे ठसे उमटत होते, जणू काही तिथे पाय उमटवणारे आम्ही पहिलेच होतो! मजा वाटत होती. थोड्या वेळाने चालकाने खूण केली. परत हेलिकॉप्टरमध्ये बसलो आणि पटकन खालीही आलो.      
काल संध्याकाळची सफर आज केल्यामुळे सकाळी धावपळ झालीच. सामान उचलून आम्ही लगेचच बसमध्ये चढलो, बसप्रवास करून ग्रेमाऊथ या गावी ट्रान्स-अल्पाइन ट्रेन पकडून क्राइस्टचर्च गाठायचं होतं. ग्रेमाऊथच्या आधी होकिटिका हे गाव लागतं, तिथे बस काही वेळ थांबली. होकिटिका इथे एकेकाळी सोन्याच्या खाणी होत्या. इथलं मेंढ्याच्या लोकरीचं विणकामही नावाजलं जातं.  इथे ग्रीनस्टोन नावाचा एक नावाप्रमाणेच हिरव्या रंगाचा दगड आढळतो. ग्रीनस्टोन जडवलेले दागिने बरेच प्रसिद्ध आहेत, त्यामुळे या गावी आवर्जून एक थांबा घेतला जातोच.   
ग्रेमाऊथला एक टुमदार रेल्वे स्टेशन आहे. हे गाव न्यु झीलंडच्या साऊथ आयलंडच्या पश्चिम बाजूला आहे. इथे जी ट्रान्स-अल्पाइन ट्रेन येते ती आपल्याला घेऊन जाते क्राइस्टचर्चला, म्हणजेच साऊथ आयलंडच्या पूर्वेला. हा पूर्व-पश्चिम रस्ता अनेक डोंगर रांगांमधून जातो, अनेक बोगदे, नद्या, द-या, नैसर्गिक आश्चर्य बघत बघत हा सुखद रेल्वेचा प्रवास होतो, म्हणूनच ही ट्रेन जर्नी अगदी आवर्जून करावीच अशी आहे.  


१८७० पासून न्यु झीलंडमध्ये मोठ्या प्रमाणावर रेल्वे वाहतूकीकरता रूळ बांधायला सुरूवात झाली. पश्चिम आणि पूर्व बाजूंची त्या-त्या दिशेची ठिकाणं रेल्वेनं हळूहळू जोडली गेली. पण पूर्व-पश्चिम बाजू जोडणं अवघड होतं. पश्चिमेकडून पूर्वेला निघालं की जो सर्वात सोयिस्कर रस्ता होता त्याच्या वाटेतच वैमाकारिरी नदी आणि तिची प्रचंड मोठी गॉर्ज (दरी) सुरू होत होती. इथल्या डोंगरांमधून बोगदे खोदण्याचं काम अतिशय अवघड होतं. शब्दश: डोंगर फोडून, अनेक धोके पत्करून, घोडे आणि मजूर लावून काम पूर्ण करावं लागलं. या जागा अशा आहेत, की तिथे यंत्र नेताच येत नव्हती, त्यामुळे बहुतांश काम मजूरांनी हातांनी केलेलं आहे. अभियांत्रिकी विद्येची कमाल म्हणून आजही या बोगद्यांकडे पाहिलं जातं. एके ठिकाणी नदीवरच अत्यंत अवघड असा ७५ मीटर व्हियाडक्ट बांधला गेला. या मार्गावरचा सर्वात मोठा बोगदा म्हणजे ’ओटिरा टनेल’. हा बोगदा साडेआठ किलोमीटर लांबीचा आहे. तो पश्चिमेकडे ’आर्थर्स पास’ला जोडला गेला आणि अखेर १९२३ मध्ये पूर्व-पश्चिम रेल्वे मार्ग खुला झाला.   
सध्या ही रेल्वे ’द ग्रेट जर्नीज ऑफ न्यु झीलंड’ या कंपनीतर्फे चालवली जाते. न्यु झीलंडमधली ही अतिशय लोकप्रिय रेल्वे आहे. या रेल्वेच्या सर्व डब्यांना मोठमोठ्या काचेच्या खिडक्या आहेत. पाच तासांच्या या प्रवासात नदीची आणि डोंगरांची अप्रतिम दृश्य दिसतात. कधी आपण अगदी जमिनीलगत एखाद्या तळ्याशेजारून किंवा शेतांच्या जवळून जातो, तर कधी एखादा अवघड डोंगर बोगद्यातून सर करतो. मग डोंगरावरून दिसते अद्भुत निळ्या रंगाची नदी, तिची सुरेख वळणं आणि डोंगरांचे विविध आकार… अनिमिष डोळ्यांनी हरेक नजारा फक्त डोळ्यात साठवावा.
रेल्वेची रचना साधारण आपल्या ’चेअर-कार’सारखी आहे. प्रत्येक प्रवाशाला हेडफोन दिलेला असतो आणि बाहेर एखादं महत्त्वाचं ठिकाण आलं, की त्याबद्दलची माहिती त्याच क्षणी हेडफोनमधून कानावर पडते. काही ठिकाणी फलक लावलेले आहेत, काही ठिकाणी त्या काळचे कृष्णधवल फोटो आहेत… ते नीट पाहता यावेत, म्हणून अशा काही जागी रेल्वेचा वेगही जरासा मंद होतो. रेल्वेमध्ये खानपानाची सोय आहे, एक डबा नुसताच खुर्च्यां-काचांविना रिकामा आहे, त्यात उभं राहून बाहेरचे फोटो काढा, व्हिडिओ कैद करा किंवा नुसतेच उभे रहा. इतक्या कष्टांनी बांधलेल्या या रेल्वेमार्गाचा प्रवाशांनी पुरेपूर आनंद घ्यावा याकरता हरप्रकारच्या सुविधा प्रवाशांकरता केलेल्या आहेत.
रेल्वेत आमच्या शेजारीच एक कुटुंब बसलं होतं, गाडी सुरू झाल्याबरोबर त्यांनी पत्ते काढून खेळायला सुरूवात केली. भरपूर गोरे ज्येष्ठ नागरिक होते जे चिकार फोटो काढत होते, खात होते आणि आणि गप्पाही मारत होते. ’फॅमिली’वालेही होते. सर्व जण बोलत होते, बाहेरची दृश्य एकमेकांना दाखवत होते, मुलं इकडून-तिकडे पळत होती… आपण ’डेक्कन क्वी”मध्येच बसलो आहोत की काय इतकं आपल्यासारखं वाटत होतं सगळं. बाहेरची सुंदर दृश्य आणि रेल्वेतलं उत्साही वातावरण अनुभवतच आम्ही क्राइस्टचर्चला उतरलो.
आजचा दिवस विलक्षण होता. दिवसाची सुरूवात झाली होती एका हिमनदीच्या टोकावर उभं राहून, आणि संध्याकाळ होते, तोवर एक देश पश्चिम-पूर्व असा आम्ही ओलांडला होता. आता आम्ही पोचलो होतो आमच्या ट्रिपच्या शेवटच्या टप्प्यावर- क्राइस्टचर्चला.      

क्रमश:
(हा लेख मेनका, ऑगस्ट, २०१८ च्या अंकात प्रकाशित झालेला आहे.)