लोगोकथा - व्हॉट्सॅप

 अगदी सहा-सात वर्षांच्या लहान मुलांपासून पंच्याहत्तर-ऐंशी वर्षांच्या आजी-आजोबांपर्यंत प्रत्येक जण वापरतो, त्या मोबाईल ऍप्लिकेशनचे नाव आहे, “व्हॉट्सॅप”. एकमेकांशी थेट संवाद साधता येणे, हे या ऍपचे वैशिष्ट्य आहे.

करोनाच्या साथरोगाच्या काळात शाळा बंद झाल्या आणि वर्ग “ऑनलाईन” भरायला लागले. त्या ऑनलाईन वर्गाची लिंक मुलांच्या पालकांच्या व्हॉट्सॅपवरच यायला लागली, शाळेचा गृहपाठ, पाठ्यपुस्तकांशिवाय इतर शैक्षणिक माहिती, व्हिडिओ व्हॉट्सॅपवरच यायला लागल्या, आणि अचानक लहान मुलांसाठी व्हॉट्सॅप अनिवार्य झाले! आजी-आजोबा मंडळींसाठी तर व्हॉट्सॅप “अतिशय आवश्यक” गटातले ऍप झाले, कारण ते घरबसल्या त्यांच्या नातेवाइकांशी आणि मित्र-मैत्रिणींशी छानपैकी गप्पा मारायला लागले. त्यानंतर काही महिन्यांनी कोव्हिड गेला, पण तोपर्यंत व्हॉट्सॅपने सर्वांच्या मोबाईलमध्ये प्रवेश मिळवला, तो कायमचाच.  

व्हॉट्सॅपचे जनक आहेत ब्रायन ऍक्टन आणि यान कोम. २००९ मध्ये आय-फोन बघितल्यावर ब्रायनच्या असे लक्षात आले, की संवाद आणि संपर्काचे माध्यम म्हणून मोबाईलमधल्या ऍप्लिकेशन्सचे महत्त्व फारच वाढणार आहे. म्हणून, त्यानेही मित्र, परिवार आणि व्यवसाय या सर्वांशी सहज संवाद साधेल असे ऍप तयार करायचे ठरवले. ब्रायन, यान आणि आणखी पाच मित्रांनी स्वत:चे पैसे घातले, निधी मिळवला आणि व्हॉट्सॅपची सुरूवात केली.

“व्हॉट्सॅप” हा शब्द इंग्रजी बोलीभाषेतून तयार झालेला आहे. दोन लोक भेटले, की एकमेकांना मराठीत, ’कसा आहेस?’ असं विचारतात. त्याचेच इंग्रजी रूप आहे, ’व्हॉट्स अप?” ब्रायनने त्याच्या ऍपसाठी हेच शब्द निवडले. त्यातला ’व्हॉट्स’ हा भाग त्यांनी कायम ठेवला. आणि, ते मोबाईलवरचे ’ऍप्लिकेशन’ आहे, म्हणून ’अप’चे झाले ’ऍप’ आणि तयार झाले, “व्हॉट्सॅप”.       

सुरूवातीपासूनच व्हॉट्सॅपवर संवादाची पद्धत मुद्दामच अतिशय सोपी ठेवलेली आहे. त्यामुळेच व्हॉट्सॅप बघताबघता लोकप्रिय झाले. २०१३ मध्ये फेसबुकने ते विकत घेतल्यावर त्याची लोकप्रियता आणखी वाढली. आजही, व्हॉट्सॅप हे संवादासाठी सगळ्यात जास्त वापरले जाणारे ऍप आहे.

’हिरव्या रंगाच्या ’चॅट बबल’वर टेलिफोनचा रिसिव्हर’ असा व्हॉट्सॅपचा लोगो आहे. हा लोगोही २००९ पासून अगदी असाच आहे- स्पष्ट आणि साधा. चॅट बबल म्हणजे काय? तुम्ही कॉमिक्स वाचता ना? त्यात दोन पात्र एकमेकांशी बोलतात, तेव्हा त्यांचे संवाद एका गोलात लिहिलेले असतात. जे पात्र संवाद बोलत असते, त्याच्या दिशेने गोलातून एक बाण जातो. आठवले? त्या चॅट बबलचा अर्थ आहे, कोणीतरी बोलत आहे. आणि, पूर्वी लॅंडलाइन फोन होते, त्याच्या रिसिव्हरचे चित्र लोगोमध्ये वापरले आहे. कारण, रिसिव्हरचा अर्थही तोच आहे : कोणीतरी बोलत आहे. थोडक्यात, व्हॉट्सॅपचा लोगो सांगतोय… बोला!         

आणि खरोखर, जगभरातले लोक व्हॉट्सॅपवर रोजच भरभरून बोलत आहेत. निरोप, गप्पा, प्रश्न, उत्तरे, बातम्या, फोटो, वर्णने, कथा, कविता, लेख, मुलांचे अभ्यास, माहितीची देवाणघेवाण, व्हिडिओ, स्टेटस, व्हॉइस मेसेजेस… सारे काही व्हॉट्सॅपवर अव्याहत सुरू आहे. व्हॉट्सॅप इमोजीची एक स्वतंत्र भाषा आहे. फक्त इमोजीमधून दोन जण एकमेकांशी बोलू शकतात, इतके हे इमोजी परफेक्ट आहेत.

ब्रायनचा अंदाज अचूक ठरलाय. लोक एकमेकांशी ऍपवरच बोलत आहेत, आणि त्यांना बोलण्यासाठी प्रोत्साहन देतोय एक साधा हिरवा-पांढरा लोगो!  

****  

 

हॉट चॉकलेट

 

चहा आणि कॉफीच्या बरोबरीने "हॉट चॉकलेट" हे आमच्या आवडीचं पेय आहे. थंडी किंवा पावसाळ्यातलं हे आमचं comfort drink

परदेशात आपल्या जिभेला ज्याची सवय असते, असा चहा किंवा कॉफी मिळत नाही. कॉफी अत्यंत कडू असते आणि गरम चहामध्ये गारढोण दूध घालून त्याची मजाच घालवतात. अशावेळी आम्ही अनेकदा "हॉट चॉकलेट"चा पर्याय स्वीकारतो एक तर ते परदेशात नक्की मिळतं आणि त्याची चव आपल्याकडे मिळणाऱ्या #hotchocolate सारखीच असते त्यामुळे निराशा होत नाही जशी चहा, कॉफीची vending machines असतात, तसंच हेही मशीनमधून सर्रास सर्वत्र मिळतं. 

 

पॅरिस मधल्या अलौकिक Louvre संग्रहालयाच्या समोर "Angelina" नावाचं एक अतिशय लोकप्रिय रेस्तरां आहे, तिथलं HC अतिशय प्रसिद्ध आहे, ते त्याच्या विशेष थाटामुळे! Angelina चे "to sit" आणि "to go" असे दोन मेन्यू आहेत. HC देखील "to go" menu मध्ये आहे आणि मोठ्या कपांमधून पॅक करून देतातही ते. पण इथे बसून HC पिण्यातच मजा आहे, कारण इथे HC एका विशिष्ट पद्धतीने serve केलं जातं, आणि त्यामुळे या पेयाची लज्जतच वाढते

 

सर्वप्रथम, HC येतं चक्क एक छोट्या किटलीतून. आणि त्याबरोबर एका छोट्या ग्लासमध्ये "fresh cream" देखील दिलं जातं. आपण हॉट चॉकलेट कपात ओतायचं, त्यावर एक मोठा चमचा भरून फ्रेश क्रीम घालायचं, ते विरघळताना बघायचं आणि मग घोट घोट घेत "भारीवालं फिलिंग" कसं येतं याचा अनुभव घ्यायचा विशेषतः Louvre फिरून आल्यावर, पायाचे तुकडे पडल्यावर आणि डोळ्याचं पारणं फिटल्यावर असे "cherishable" क्षण आणखी हवेहवेसे वाटतात

 

 

 

आत्ता आपल्याकडे पाऊस पडतोय. गरम चहा, भजी, वडापाव, मॅगी हे नेहेमीचे आवडीचे पदार्थ केले आणि खाल्ले जातीलच. नेहेमीप्रमाणे एखाद्या गार पावसाळी रात्री हॉट चॉकलेटही केलं जाईल. आणि आता त्यात भर पडेल Angelina च्या आठवणीची

युरोपचा उन्हाळा

 

युरोपचा उन्हाळा आम्ही अनुभवला, अगदी गेल्या आठवड्यात! ज्या बातम्या येत होत्या – सिग्नल वितळले, रस्ते वितळले, छतं तापली, तापलेल्या छतांवर लोकांनी ’क्रेप’ आणि ’ऑमलेट्स’ केली, पर्यटनस्थळं बंद केली, लोकांवर प्रशासनाने पाण्याचे फवारे मारले… हे सगळं सत्य आहे, आम्ही अनुभवलं आहे. आमचा बदललेला रंगही त्याची साक्ष देईल!

या उष्ण झळाचं मुख्य कारण आहे तिथली भौगोलिक स्थिती. उन्हाळ्याचे महिने मुख्यत्वे जून, जुलै, ऑगस्ट. तेव्हा दिवस मोठा. मोठा म्हणजे जवळपास अठरा तासांचा. सूर्य सकाळी ५-६ पासून उगवतो, तो रात्री ९ नंतरच मावळतो. या दीर्घ दिवसात सूर्य २०-२५ डिग्री तापमानात असेल तर तो फारच अल्हाददायक ’समर’ असतो युरोपियनांसाठी. लोक दिवसचे दिवस त्या हव्याहव्याशा उन्हात हिंडतात. कारण, बाकी महिने ऊन दुर्मीळ असतं, असलं तरी त्यात जीव नसतो.

या वर्षी मात्र ’सुपर एल-निनो’मुळे सूर्य युरोपात तापला. विशीत असलेलं तापमान तापमानमापकात ’तिशी’त पोचलं आणि शरीराला त्याच्या ’चाळिशी’च्या झळा बसायला लागल्या. ’समर’चा आनंद लुटण्यासाठी बाहेर पडलेल्या पर्यटकांसह स्थानिकही या झळांचे शिकार झाले. तिकडचा सूर्य पेटला, की तो नुसताच तळपत नाही, तर तो शरीराचं निर्जलीकरण करतो. तोंडावर पाणी मारा, बाटलीभरून पाणी प्या, आईसक्रीम खा… शरीरावर त्याच परिणामच होत नाही. सूर्य सारं काही शोषून घेतो. उघड्या जगेवर असूनही श्वास घ्यायला त्रास होतो, घुसमटायला होतं. 

 

 

बर, बाहेर गरम होतंय, म्हणून घरात बसावं, तर तिथली घरं एरवीच्या हिवाळ्यापासून सुरक्षित रहावी, म्हणून आतूनही बंदिस्त असतात! त्यामुळे, बाहेर गरम, घरात गरम… होरपळायला होतं. भारतात लोकांना वाटलंच, की आम्ही काय ४५ डिग्रीत कित्येक वर्ष जगतोय की! पण आपल्याकडे उशीरात उशीरा सूर्यास्त संध्याकाळी ७ ला होतो, त्यामुळे रात्रीत तापमान कमी व्हायलाही वेळ मिळतो. शिवाय रात्री आपण खिडक्या, दारं उघडी टाकतो, रात्रीचा बाहेरचा थंडावा आपण घरात घेतो. तिथल्या घरात काचांचा वापर खूप असतो. काचा एकदा गरम झाल्या, की त्यांची उष्णता घरात पसरते, ती कमी व्हायला स्कोपच नसतो. आपल्याकडे घरोघरी पंखे आणि आता अनेक ठिकाणी एसीही असतात. तिकडे, आठ-दहा महिने गारच हवा असल्याने, पंखेसुद्धा लोकांकडे क्वचितच असतात. त्यामुळे गरमी कमी होणार कशी? असं ते सगळं आहे.

असो. ती लाट गेली आता. आता युरोप नेहेमीसारखं अल्हाददायक झालं आहे. पण परत जेव्हा लाट येईल, (आणि जागतिक तापमानवाढ होत असल्याने, ती येईलच) तेव्हा तिच्याशी दोन हात करायला प्रशासन आणि लोक सज्ज असतील. या हवेतून बोध घेऊन ते काहीतरी उपाययोजना करतील, अशी खात्री नक्की वाटते.   

दरम्यान, आपल्याकडे पावसाळा सुरू झालाय. दरवर्षीपेक्षा पाऊस यंदा कमीच आहे, तरी दर वर्षीसारखा पूर येईलच, खड्डे पडतीलच, रस्ते वाहून जातीलच, गटारं तुंबतीलच, वीज जाईलच. पावसाळा दुर्मीळ नाही, तरी त्यावर काहीही उपाययोजना शक्य नाही, हेही दुर्दैवाने खात्रीने सांगू शकतो.

जसा भारतीय उन्हाळा आणि युरोपीय उन्हाळ्यात फरक आहे, तसाच फरक प्रशासनातही आहे, विचारसरणीत आहे आणि म्हणून प्रगतीतही आहे. हे या निमित्ताने सांगावसं वाटलं.