September 19, 2021

जब तू रबरू आया...

आमच्या निवासी सोसायटीमध्ये दर वर्षीप्रमाणे गणेशोत्सवाची तयारी सुरू झाली. कोव्हिडच्या नियमांत बसणारा, कमी गर्दीचा उत्सव करायचा होता. जबाबदाऱ्या वाटल्या गेल्या आणि अगदी ध्यानीमनी नसताना गणपतीच्या रोजच्या पूजेची तयारी माझ्यावर आणि एका मैत्रिणीवर दिली गेली. आधी एक सेकंदभर बिचकायला झालं. पण त्यातही, कोव्हिडचा धोका आहे, सार्वजनिक गणेशोत्सव म्हणजे असंख्य लोकांशी संपर्क येईल, आरतीच्या वेळी गर्दी होईल, सारखं बाजारात जावं लागेल, रिस्क असेल या गोष्टी लक्षातच आल्या नाहीत!! त्या ऐवजी, ’नीट होईल का माझ्याहातून?’ हीच प्रमुख शंका होती. नाव मागे घ्यायची मुभाही होती. पण मनानं कौल दिला... बाप्पा सेवा करायची संधी देतोय. होईल. करूया.  

लागलो उत्साहानं कामाला. याद्या केल्या, ज्येष्ठांकडून मार्गदर्शन घेतलं आणि ’श्रीगणेशा’ केला. सकाळ-संध्याकाळच्या आरतीसाठी यजमान शोधणं, प्रसादाची जबाबदारी, असंख्य फोन, मेसेजेस लिहिणं, ते योग्य लोकांपर्यंत पोचवणं, पूजेची कोरडी तयारी, आयत्यावेळेची तयारी, हिशोब ठेवणं, हास्यविनोद, गॉसिप्स... सप्टेंबरचे दहा दिवस कसे गेले कळलंच नाही. आणि ठरलेल्या वेळेला आमच्या सोसायटीत आमच्या बाप्पाचं अगदी उत्साहात, जल्लोषात आगमन झालं.

स्थापनेची तयारी चोख केली होती. गुरुजीही संतुष्ट वाटले. साग्रसंगीत प्राणप्रतिष्ठा झाली, पूजा झाली, दणक्यात आरत्या झाल्या, मंत्रपुष्पांजली झाली, प्रसाद वाटला गेला, फोटो तर सतत चालूच होते. असे दोन-अडीच तास प्रचंड गडबडीत गेल्यावर मांडवातली गर्दी एकदम रोडावली. आणि ज्याच्यासाठी सगळी धावपळ चालू होती त्या गणपतीच्या मूर्तीकडे तेव्हा कुठे माझं नीट लक्ष गेलं! दोन फुटी मूर्ती, सुरेख रंगकाम, सात्विक चेहरा, बोलके डोळे... गणपतीच्या मूर्तीत खरोखर ’प्राण’ आल्यासारखं वाटत होतं! दोन-तीन तासांपूर्वी साधीशी दिसणारी मूर्ती आता जिवंत वाटत होती. खरंच! माझ्या सासरी आणि अनेकांच्या घरी प्राणप्रतिष्ठा झालेली मूर्ती मी याआधी कितीतरी वेळा बघितलेली आहे. पण या मूर्तीशी का कोण जाणे, एकदम जवळीक वाटली. या वेळी इन्व्हॉल्व्हमेन्ट जास्त होती, म्हणून, का ही मूर्ती घरगुती मूर्तीपेक्षा पुष्कळ मोठी, life size होती, म्हणून? काय माहित! 

 


 

पण फार वेळ मूर्तीसमोर रेंगाळता आलं नाही. लोक दर्शनासाठी येत होते. घरचीही कामं होती. संध्याकाळची परत तयारी होतीच. हे चक्र सात दिवस असंच फिरत राहिलं. रात्री झोपलं की उद्या सकाळची तयारी, दुपारची कामं झाली की संध्याकाळची तयारी. दर वेळी तयारी तीच, पण कधी रिलॅक्स होता आलं नाही. सगळं नीट होतंय ना, काही राहत नाही ना, गुरुजींना सोपी जाईल अशी मांडणी होतेय ना, आरतीच्या वेळी अनावश्यक गर्दी होत नाही ना, ज्याला इच्छा आहे, त्याला आरती करायला मिळतेय ना, प्रसाद पुरतोय ना... एक ना दोन, शंभर व्यवधानं सतत होती. मी दर्शन घेणारे लोक बघायचे. ते मूर्तीला हात लावायचे, डोकं टेकवायचे, हात जोडून पुटपुटायचे. मला त्यांचा हेवा वाटायचा. किती पटकन मनमोकळं वागतात हे. मीही रोज ठरवत होते, की आज तरी गणपतीचं मन भरेपर्यंत दर्शन घ्यायचं, त्याच्या सेवेत काही कमी-जास्त झालं असेल तर त्याची क्षमा मागायची आणि मग आपलीही दुखणी त्याला सांगून ’काहीतरी कर बाबा’ म्हणून आळवणीही करायची... पण कसचं काय? एकदाही उसंत मिळाली नाही. मांडवात शिरलं की काहीतरी निस्तरण्यासाठी पुढ्यात असायचंच. गणपतीशी खास संवाद होतच नव्हता. आरती सुरू झाली की मात्र कोपऱ्यात उभं राहून त्याच्या राजस रूपाचं सुरेख दर्शन होत होतं. तो समाधानी वाटायचा. अर्थातच, हे सगळे माझ्याच मनाचे खेळ! त्याच्या चेहऱ्यावरचे भाव बदलणार होते थोडेच? मूर्तीच ती. पण तो आपल्याहातून सेवा करवून घेतो आहे याची प्रचिती मात्र येत होती.

बघता बघता विसर्जनाची संध्याकाळ आली. गणपतीशी संवाद साधायचा राहिलाच होता. आता आज नाही, तर वर्षभर नाही! मनाशी ठरवूनच थोडी लवकर खाली उतरले. आत्ता मांडव रिकामा होता. गणपतीच्या चेहऱ्यावर तेच ते मंदसं, know-it-all हास्य विलसत होतं. आत्ता कोणतीही गडबड नव्हती, आरतीला पुष्कळ वेळ होता, कोणी दर्शनासाठीही ताटकळलं नव्हतं. मी आणि तो- जो हवासा एकटेपणा होता तो होता. पण आता त्याच्यासमोर गाऱ्हाणं मांडायला शब्दच सापडले नाहीत. घरून निघताना त्याच्या कानात काय काय सांगायचं, कशाच्या तक्रारी करायच्या, कोणती उत्तरं मागायची याची यादी तयार होती. आणि आता ते सगळं बोलायची वेळ आली होती, तर दातखिळ बसली होती. एरवी मनात सतत वादळं घोंघावत असतात. शांत बसलं की प्र्श्नांच्या वावटळी सुरू होतात. पण आत्ता मनही स्तब्ध झालं होतं. आता फक्त दिसत होतं त्याचं साजिरं रूप. कितीही साठवलं तरी समाधान होत नव्हतं. कसे माहित नाही, पण आपोआप डोळे झरायला लागले. या अश्रूंमध्ये कोणतेही अपमान, अवहेलना, तक्रारी मिसळलेल्या नव्हत्या. फक्त गहिवर होता. मन स्वच्छ करणारे, किल्मिषं दूर करणारे, सर्व शंका निमावणारे अश्रू होते ते! मी कधी झुकले, कधी त्याच्या पायावर डोकं टेकवलं... मला कळलंही नाही.  

सर उठा के मैने तो कितनी ख्वहिशें की थी

कितने ख्वाब देखे थे

कितनी कोशिशे की थी...

जब तू रूबरू आया...

जर तू रूबरू आया

नजरे ना मिला पाया

सर झुका के इक पल में

मैने क्या नही पाया?

गीतकार प्रसून जोशी यांचे हे शब्द मी शेकडो वेळा ऐकले आहेत. पण त्यांची ’प्रचिती’ त्या क्षणी आली. तो असा एक अलौकिक क्षण होता, ज्यात सगळं ’मी’पण गळून पडलं. सेवा सुफळ, संपूर्ण झाली.

 

॥गणपती गेले गावाला, खरोखर चैन पडेना आम्हाला॥ पुनरागमनायच! :)

September 3, 2021

होते कुरूप वेडे... भाग ३ (अंतिम)

मिया-बीबी राजी तो क्या करेगा काझी, असं म्हणतातच. इथे तर बीबी आधीपासूनच राझी होती, मियांही होता, त्यामुळे काझीचा प्रश्नच आला नाही. विदुलाचं लग्न ठरलं, नुसतं ठरलं नाही, तर खऱ्या अर्थाने एका बड्या, तरीही सुसंस्कृत घरात ठरलं. सगळेच अतिशय खूष होते.

पण, कोणाला कशाचं तर बोडकीला केसाचं अशातली गत झाली विदुलाची! इतका मोठा गड जिंकल्यावर तिला टेन्शन आलं लग्नाच्या फोटोंचं! तिच्या स्वत:च्याच लग्नाचे फोटो!!

“ताईऽऽऽ अगं शेजारी विक्रम उभे. माझे फोटो तर नेहेमीच बंडल येतात, मला माहिताय. लोक किती नावं ठेवतील गं, ’कसा विजोड जोडा आहे’ असंही म्हणतील, सासरचे लोक आडून टोमणे मारतील, ’असली कसली सून केली’ म्हणतील... मला फार भीती वाटतेय गं, मी काय करू?” तिने शेवटी ताईपाशी मन मोकळं केलं.

“तू ना इतकी बावळट आहेस की सांगता सोय नाही! मूर्ख कुठची. चक्क विक्रम गोखलेंनी तुला मागणी घातलीये आणि तुला फोटोंचं पडलंय!” ताईनं आधी माप काढलं, पण तिला एकदम भरून आलं. किती अनपेक्षित, किती मोठी घटना घडली होती. तिची छोटीशी बहिण बिचारी अगदी गांगरली होती.

ताईनं विदुलाचा चेहरा आपल्याकडे वळवला. “हे बघ, आता तरी हे ’मी दिसायला चांगली नाही’चं हे जे खूळ  डोक्यात घेतलं आहेस ते काढून टाक. चांगली गोजिरी आहेस तू. हसलीस की किती गोड दिसतेस! तुझा आणि विक्रमरावांचा जोडा अगदी छान दिसतो, कळलं? आणि अगं फोटोसाठी एक सोप्पी ट्रिक सांगते. लग्नात किनाई मुंडावळ्या लावलेल्या असतात, मोत्याच्या आणि वर फुलांच्याही. त्या लावल्यावर कोणाचाच चेहरा धड दिसत नाही. माझे फोटो नाही पाहिलेस का? ओळखायला तरी येतंय का त्यात आम्हीच आहोत का आणखी कोणी आहे ते? त्यामुळे चिंता सोड. तुझेच काय, राजबिंड्या विक्रमरावांचेही फोटो तसे ठीकठाकच येणारेत.” दोघींनाही हसू फुटलं. “आणि एक सांगते, नवऱ्यामुलीनं फोटोत सतत हसायचं तरी, नाहीतर मान खाली घालायची. तुला ज्यांची भीती आहे ना, ते लोकही म्हणतील, काय हसरी सून मिळालीये हो! नाही तर म्हणतील, किती लाजरीबुजरी सून मिळालेय गं बाऽऽई!” यावर दोघींनाही भरपूर हसू लोटलं.

***

विदुला-विक्रमचं लग्न छान पार पडलं. गोखले मंडळी तालेवार होती, पण समंजसही होती. विक्रमने विदुलाबद्दल सांगितल्यावर कोणताही त्रागा न करता किंवा नापसंती न दर्शवता त्यांनी सोयरिक जुळवली होती, तीही आनंदाने.

विदुलाचे सासू-सासरे दोघेही अतिशय कर्तबगार होते. आयुर्वेदाचार्यांचा कामाचा पसारा आणि व्याप खूप मोठा होता. कामाला घरात आणि बाहेरही भरपूर माणसं होती. त्यांच्यावर देखरेख ठेवायची जबाबदारी सासूबाईंची होती. चटचट निर्णय घेऊन ते तडीस नेण्यात त्यांचा हातखंडा होता. सासरे तर दिवस-रात्र रुग्ण, उपचार, अभ्यास, लेखन यातच व्यग्र असायचे. सासूबाई स्वभावाने काहीशा अबोल होत्या. अगदी मोजकं बोलायच्या, तेही शांतपणे. त्यामुळे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची छाप पडायची. दिसायला त्या अतिशय सुंदर, गोऱ्यापान होत्या. त्या माहेरच्या इंदूरच्या जोशी, त्यामुळे वागण्या-बोलण्यात एक खानदानी अदब होती. त्यांच्याशी अघळपघळ बोलण्याची किंवा गप्पा मारायची कोणाची टाप नव्हती. पण त्या असल्या की आश्वस्तही वाटायचं.

विदुला सतत त्यांचं निरिक्षण करायची. त्या तिच्याशी कसं बोलतात, त्यांना तिच्याबद्दल काय वाटतं याचा अंदाज घ्यायचा चाळाच तिला लागला होता. ’विक्रम त्यांचा हुशार, कर्तबगार मुलगा, त्याची बायको म्हणून त्यांना सुंदर राजकन्याच आणायची असणार, पण मी पडले गळ्यात!’ तिची खातरीच होती की सासूबाईंनी नाईलाजानंच तिचा स्वीकार केला आहे. या शंकेला काहीही ठोस आधार नव्हता. सगळे विदुलाच्या न्यूनगंडाचे खेळ!   

पण एका प्रसंगानंतर विदुलाने स्वत:च्याच वेड्या मनाला चांगलंच कोसलं.

लग्न होऊन महिनाच झाला असेल. भर दुपारी साडेतीनच्या सुमारास दार वाजलं. सासू-सासरे दोघेही वामकुक्षी घेत होते. विदुला पुस्तक वाचत होती. तिनं दार उघडलं. दारात घामेघूम झालेले एक वयस्कर गृहस्थ उभे होते.

“आयुर्वेदाचार्य गोखलेंचं घर ना? आहेत का ते? मी आण्णा शिंत्रे. औरंगाबादहून आलोय.”

“आहेत ते. पण ते घरी रुग्ण तपासत नाहीत...”

“मी त्यासाठी नाही आलो... आत येऊन बोलू का?”

“हो हो, या ना...”

घाम पुसत ते आत आले, कोचावर बसले.

“त्यांचा मोठा मुलगा आहे ना लग्नाचा? माझी मुलगीही लग्नाची आहे. मी पत्रिका द्यायला आलोय तिची.”

विदुलाचा श्वास अडकला. ’झालं लग्न मुलाचं, जा तुम्ही’, असं सांगून त्यांना परस्पर कटवायचं, ’मीच त्याची बायको’ म्हणून पुढेपुढे करायचं का सासूबाईंना उठवायचं? आणि त्यांची मुलगी सुस्वरूप असेल तर? तर आयतंच स्थळ चालत आलं म्हणून परत विक्रमचं लग्न तिच्याशी करून देतील का हे... विचारानेच तिची दातखिळ बसली.   

इतक्यात सासूबाई बाहेर आल्या. त्यांना पाहून ते गृहस्थ उठले.

“नमस्कार, मी आण्णा शिंत्रे. औरंगाबादहून आलोय, शकुताई परांजपेंच्या वधू-वर सूचक मंडळात आपल्या मुलाचं स्थळ मिळालं. माझ्या मुलीची पत्रिका घेऊन आलोय मी. फोटोही आहे. वर्षा, माझी मुलगी दिसायला सुरेख आहे, हुशार आहे, बी.एस्सी झाली आहे, माझी फॅक्टरी आहे छोटी एक औरंगाबाद एमआयडीसीत. अनेकदा कामानिमित्त पुण्याला येतो मी म्हणून म्हणलं समक्षच पत्रिका द्यावी...” त्यांनी भराभर येण्याचं प्रयोजन सांगून टाकलं.

विदुलाची अपेक्षा होती की सासूबाई त्या शिंत्रेंना लगेच तिच्या आणि विक्रमच्या लग्नाबद्दल सांगतील आणि निरोप देतील. पण उलट त्या म्हणाल्या, “बसा ना. शांतपणे बोलूया. विदुला, सगुणाला पाणी आणायला सांग. चहा घ्याल ना? विदुला तू चहा घेऊनच ये.” त्यांनी सूत्र आपल्या हातात घेतली.

विदुलाचं डोकं सटकलं. ’सांगत का नाहीयेत या त्यांना आमच्या लग्नाबद्दल? उलट आदरातिथ्य काय चाललंय? मला का आत पाठवलं? माझी लाज वाटतेय का? फॅक्टरीवाले वडिल, सुंदर मुलगी... माहिती ऐकून भूल तर नाही न पडली? दुसरं लग्न करून देणारेत की काय विक्रमचं? तसं करण्याबद्दल कायदे आहेत, माहिताय ना यांना? मी कायदेशीर बायको आहे विक्रमची...’  नव्याकोऱ्या मंगळसुत्राशी चाळा करता करता तिच्या मनात काय काय येऊन गेलं! पण सगुणाने केलेला चहा घेऊन ती निमूटपणे बाहेर गेली.

“घ्या चहा. ऊन कितीही झालं, तरी वेळेला चहाच लागतो, नाही का? ओळख करून देते- ही आमची नवी सून विदुला, मोठ्या चिरंजिवांची पत्नी.”

शिंत्रे एकदम गडबडले. “अरेच्या! मला कल्पना नव्हती. मी आपला पत्रिका वगैरे बोलत बसलो...”

“अहो त्यात काय झालं? आम्हालाही मुलगी आहे, नाही म्हणलं तरी मुलीचं लग्न जमेपर्यंत आई-वडिलांना चैन पडत नाही. शकुताईंना खरं तर कळवलं होतं आम्ही, पण त्यांनी विक्रमची माहिती काढली नाही वाटतं अजून वहीतून. तुम्हाला मात्र हेलपाटा झाला.” त्या म्हणल्या.

“तुम्ही हे चहा-पाणी उगाच केलं... मी गेलो असतो लगेच...”, ते संकोचले.

“असं कसं! तुम्ही उन्हाचे आलात. हे एवढं तर करायलाच हवं.”

“तुम्हाला आणखी एक मुलगा आहे ना...त्याचं लग्न”, शिंत्रे माहिती घेऊनच आलेले होते!

“अहो, लहान आहे तो अजून, शिक्षण व्हायचंय अजून त्याचं.” किंचित हसून सासूबाई म्हणाल्या. “पण तुमची मुलगी छान आहे. मनासारखा जावई मिळेल तुम्हाला. पाहिजे तर फोटो-पत्रिका ठेवून जा, मी दोन ठिकाणी शब्द टाकू का?”

“तुम्हाला जमलं तर मेहेरबानी होईल...” ते उठलेच.

सासूबाई हलक्या आवाजात म्हणाल्या, “विदुला, त्यांना नमस्कार कर...”

ती तत्परेतेने त्यांच्या पाया पडली. “अखंड सौभाग्यवती भव. मुली, चांगलं सासर मिळालं तुला. सुखी रहा.”

विदुलाला मनातून स्वत:ची लाज वाटली. किती स्वार्थी, किती कोता विचार करत होती ती. दुसरं लग्न काय आणि काय काय! स्वत:च्या इन्सेक्युरिटीपायी भर दुपारी दारात आलेल्या माणसाला पाणीही विचारलं नव्हतं तिनं. त्या उलट सासूबाईंचं वागणं किती समजुतदार! त्यांना फाडकन उत्तर देऊन परत पाठवण्यापेक्षा, त्यांची आस्थेनं चौकशी करावी, त्यांचं काम होऊ शकत नाही याबद्दल आपणच दिलगिरी व्यक्त करावी, ते आपल्या घरातून बाहेर जाताना कटूता राहू नये यासाठी कसं बोलावं याचा वस्तूपाठच सासूबाईंनी दाखवून दिला होता विदुलाला. त्यांना इतका मान का होता याचं उत्तर तिला मिळालं होतं. आणि त्यांचे ते शब्द- ही आमची नवी सून! ’’आमची सून’ म्हणाल्या. त्यांनी स्वीकारलंय मला.’ विदुलाच्या मनातलं सगळं किल्मिष दूर झालं. तिचं हृदय आनंदाने उचंबळून आलं. सासूबाईंच्या जागी आई असती तर तिने त्यांना मिठीच मारली असती. पण तिनं अर्थातच तसं काही केलं नाही. उलट, पटकन मागे वळून त्यांनाही नमस्कार केला.  

 

*** 

विदुला दिसायला जशी साधीसुधी होती, तसंच तिचं वागणंही अगदी ’मध्यमवर्गीय’ आणि साधंच होतं. आणि गोखलेंचं राहणीमान पुष्कळच वेगळं होतं. घरात नोकरच तर इतके होते, आणि त्यातही नवलाची गोष्ट म्हणजे पुरुष गडी होते कामाला! हरीदादा चक्क स्वयंपाकी होते, सगुणा सर्व प्रकारच्या वरकामासाठी, धुणं-भांड्याला रखमा, केर-फरशी-बागकामासाठी बाबुल. शिवाय दादांचा एक पी.ए. होता, सुहास. तो सकाळी साडेसातपासून त्यांच्याबरोबर असायचा. दारात त्या काळीही दोन कार होत्या. एक दादा नियमित वापरायचे, दवाखान्यात जायला आणि एक घरच्या मंडळींकरता होती. त्याचा ड्रायव्हर होता- रवी. यांपैकी कोणालाही काम सांगायचं म्हणजे विदुलालाच अवघडल्यासारखं व्हायचं. ती आपापली कामं पटकन उरकून टाकायची. उठल्याबरोबर खोलीचा केर काढायची, सगळ्यांसाठी पहिला चहा करायची, स्वत:चं धुणं हाताबरोबर धुवून टाकायची... तिचं हे वागणं सगळ्यांनाच विचित्र वाटायचं. घरची गाडी असताना ती कॉलेजला टू व्हीलरने जायची हे तर कोणालाच आवडत नव्हतं. पण इतकं आरामी आयुष्य विदुलाला झेपणंच शक्य नव्हतं. या अर्थाने ती त्या घरात कायमच ’मिसफिट’ होती. ’मी या घरची सून शोभत नाही’ याचं दडपण तिला यायचं, वाईटही वाटायचं, पण नोकरांकडून काम करवून घेण्यासाठी तिची जीभच रेटायची नाही. उलट हरीदादांना वाटण करून दे, सगुणाबरोबर आपणही तांदूळ निवड, बाबुलकडून झाडांची माहिती करून घे हे तिला सोपं वाटायचं. सासूबाई तिला एरवी कशावरूनही टोकत नसत, पण तिचं हे नोकरांमध्ये मिसळणं मात्र त्यांना पसंत नव्हतं. पण विक्रमचा तिला मूक पाठिंबा होता. त्याच्या जिवावरच ती आपला मध्यमवर्गीयपणा रेटून नेत होती.

विश्वास आयुर्वेदिक डॉक्टर झाला, आणि लगेचच अश्विनीशी त्याचं लग्न झालं. तीही बी.ए.एम.एस होती. दादांची प्रॅक्टिस पुढे नेण्यासाठी दोन सक्षम हात आता घरातच होते. तिचं माहेरही इंदूरचंच. अश्विनी खऱ्या अर्थाने त्या घराला शोभणारी होती.  तिच्याकडे वागाय-बोलायची ’टॅक्ट’ होती, दिसायलाही ती ठसठशीत होती, अगदी सासूबाईंसारखीच. त्या दोघींचे सूर चटकन जुळले आणि विदुलानेच निश्वास सोडला. तिनं स्वत:वरच एक ’सूनपणा’चं ओझं ओढून घेतलं होतं, ते आता उतरलं.

कालचक्र फिरत राहिलं. प्रत्येकाचं विश्व विस्तारत होतं. कुटुंब म्हणून सगळे एकत्र होते, सगळ्यांत खूप जिव्हाळा, प्रेम होतं. मोठी सून म्हणून विदुलाला अश्विनीसकट सगळेच योग्य मान द्यायचे. एम.ए. पूर्ण करून ठरवल्याप्रमाणे तिनं एम.फिल.ही पूर्ण केलं. सेटची परिक्षा देऊन ती एका नामांकित महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणून रुजू झाली. काळाबरोबर तिच्यावर घरच्या काही जबाबदाऱ्या आल्या होत्या, त्या ती मन लावून पार पाडत होती. विक्रमचं करियरही त्याच्या मनासारखं सुरू होतं. पण त्याला फिरती असायची, तो अनेकदा एकटाच बदलीच्या गावी रहायचा. त्या वेळी मात्र विदुलाला एकाकी वाटायचं. तसं विश्वास-अश्विनीबरोबर तिचं मैत्रीचं नातं होतं. पण सगळे ’आयुर्वेद’वाले एका बाजूला आणि ती एका बाजूला असं आपोआपच व्हायचं. कोणी तिच्याकडे दुर्लक्ष करायचं नाही, किंवा मुद्दाम वेगळंही वागायचं नाही, पण ’वेव्हलेन्थ’चं अंतर राहायचंच. सगळ्यांत असूनही विदुलाला रितं रितं वाटायचं. ती मग गप्प व्हायची, कसकसले विचार करत बसायची.

मुलं झाल्यावर विदुलाचं आयुष्य थोडं सोपं झालं, तिची दोन आणि अश्विनीची दोन- चारही मुलांमध्ये ती मनापासून रमायची. मुलांना निरखणं हा तिचा आवडता छंद होता. त्यांना गोष्टी सांगायला, त्यांच्याबरोबर खेळायला, बाहेर न्यायला आणि शिस्त लावायलाही तिला आवडायचं. दोन्ही वेळी दिवस असताना मुलगा होईल का मुलगी ही चिंताच नव्हती तिला; चिंता ही होती, की बाळ दिसेल कसं? देवापाशी तिची एकच प्रार्थना होती- तिचा चेहरामोहरा असलेलं बाळ नको! आणि देवानं दोन्ही खेपेस तिचं ऐकलं. थोरला तर अगदी विक्रमसारखा होता, धाकट्याचं अजून कळत नव्हतं, पण तिच्यासारखा नक्की नव्हता.

देवानं तिच्यावर आणखी एक मेहेरबानी केली. प्रोफेसरबाईंना शोभेल असा चष्मा तिला पस्तिशीतच लागला. चष्मा लागला की सहसा स्त्रियांना वाईट वाटतं, उलट विदुलाच्या साध्या चेहऱ्याला चष्म्याचं छानसं कोंदण लाभलं. गोखलेंकडे फोटोची सतत वेळ यायची. माणसं जितकी जास्त, तितका गोतावळा मोठा. गोतावळा जितका मोठा, तितके समारंभ जास्त. आणि समारंभ असला की फोटो आलेच! साखरपुडे, लग्न, डोहाळजेवणं, बारशी, मुंजी, साठी, पंच्याहत्तरी, वाढदिवस... सतत चालू असायचे. कॉलेजात ती इकॉनॉमिक्सची प्रोफेसर होती. तिथे असंख्य उद्घाटनं, कार्यक्रम, व्याख्यानं, सेमिनार, कॉन्फरन्स यातही’फोटों’ना अनन्यसाधारण महत्त्व होतं. विद्यार्थ्यांच्या हातात सर्रास मोबाईल फोनही दिसायला लागले. विद्यार्थी धीटही झाले होते. एखादा कार्यक्रम झाला, की सरळ जवळ येऊन फोटो काढायचे. फोटोत ती कायम मागे उभी राहायची आणि ताईच्या सल्ल्याप्रमाणे तोंडभरून खोटं हसायची. पण चष्मा लागल्यापासून थेट कॅमेऱ्यात पाहिलं तरी फोटो ठीकठाक यायचे. खोटं हसायचीही गरज पडत नव्हती.

इतकं असूनही विदुलाला अजूनही कॅमेऱ्याची सवय होत नव्हती. ’चला, फोटो काढूया’ किंवा ’फोटो टाईम, से चीज’ वगैरे ऐकलं की मनात ’अरे देवा, नको!’ हीच भावना यायची; आणि ती फोटोतही उमटायचीच. वयाची पंचेचाळीस वर्ष झाली, तरीही.

***

तो ’वियर्ड’ फोटो हे एक निमित्त... विदुलाचं सगळं आयुष्यच तिच्या डोळ्यापुढून तरळून गेलं. 

नेहाचं लग्न ठरलं तेव्हा सगळ्या घरात आनंदाची लहर पसरली. सुनिताच्या आग्रहावरून सगळ्यांनीच नवीन साड्या, दागिने घेतले. साखरपुड्यासाठी प्रोफेशनल मेंदीवाली, मेक-अप आर्टिस्ट बोलावल्या गेल्या. विदुलाही सजली. पण शेवटी घात झालाच होता. या घराला, विक्रमला ती नाहीच शोभत यावर परत एकदा शिक्कामोर्तब झालं. आता तर तिच्या अंगाखांद्यावर खेळलेली मुलंही तिची थट्टा करायला लागली होती. तीच ती परिचित परकेपणाची भावना विदुलाचं मन भरून राहिली.

इतक्यात विक्रम स्वयंपाकघरात आला.

“जरा पाण्याचे दोन तांबे दे गं...”, असं म्हणता म्हणता त्याचं लक्ष विदुलाकडे गेलं.

“काय गं? चेहरा असा का दिसतोय तुझा?”

“काही नाही. माझे फोटो... मेक-अप केला तरी नाहीच आलेत चांगले...”, खट्टू आवाजात ती बोलली.

“आलेत की बरे. आत्ताच पाहिले मी...”

“’बरे’ काय हो विक्रम? त्च! तुम्ही सगळे किती छान दिसता, काहीही न करता, आणि मी...” तिला खूपच भरून आलं. रडं डोळ्यात मावेना.

“ओहो!” विक्रमने तिच्या खांड्याभोवती हात टाकला. “विदु, तुला किती वेळा सांगितलं असेल मी, इट डझन्ट मॅटर! तुला वाटतेस इतकी वाईट नाही दिसत तू. हे सगळे तुझ्या मनाचे खेळ आहेत. हे काये आं? रडणं वगैरे इतक्या छोट्या गोष्टीसाठी...”

“छोटी गोष्ट तुमच्यासाठी आहे, तुमच्यासारख्या सगळ्या सुंदर सुंदर लोकांसाठी...”

“लीव्ह इट. मी आधीही असंख्य वेळा सांगितलंय तुला, पण तुला काही ते पटत नाही. बर हे बघ, माझ्याकडून शेवटचा प्रयत्न. मला सांग, मी तुला एकदा तरी बोललो आहे का यावरून? कधी थट्टा केली आहे? कधी खिल्ली उडवली आहे? कमेन्ट केली आहे?”

विदुलाने मान हलवली. खरंच, विक्रमने कधीच तिचं ’दिसणं’ मनावर घेतलं नव्हतं.

“का- माहित आहे? कारण मला ते कधी जाणवतच नाही. मला तुझ्या चेहऱ्यात दिसते मॅच्युरिटी. तुझा चेहरा माझ्याशी बोलतो, इट्स सो ट्रास्न्परन्ट. तू सतत विचारमग्न असतेस. तुझा अभ्यास, लेक्चर्स, मुलांच्या ऍक्टिव्हिटीज, घरचं काम... सतत तू कोणता ना कोणता विचार करत असतेस आणि तो तुझ्या चेहऱ्यावर दिसतो मला. एव्हरीवन रिस्पेक्ट्स यू फॉर युअर ब्रेन्स. मुलं मोठी झाली, तरी त्यांच्या कित्येक अडचणी घेऊन तुझ्याकडेच येतात. घरचे तुझ्यावर अवलंबून आहेत, कारण जबाबदारी दिली की ती तू पार पाडणारच अशी त्यांनाही खातरी आहे. ते सोड, आपणही दोघं कित्येक विषयांवर बोलतो. तुला स्वत:चं एक ओपिनिअन आहे, तू वाचतेस, बहुश्रुत आहेस, इंटरनॅशनल इश्यूजबद्दलही तू चर्चा करू शकतेस. हे सगळं मॅटर करतं विदु. तू काय मेक-अप आणि साड्या आणि फोटो घेऊन बसली आहेस? सुंदर म्हणजे नेमकं काय, मला माहित नाही. पण माझ्यासाठी तू सुंदर आहेस. इजन्ट दॅट इनफ फॉर यू?”

विक्रमच्या बोलण्याने ती नेहेमीच विरघळायची. आत्ताही तेच झालं. तिच्या उतरलेल्या, म्लान चेहऱ्यावर बारिक हसू आलं एकदाचं. पण तरी...

“हां. आणि फोटोचंच घेऊन बसली असशील, तर हा बघ...” त्याने खिशातून त्याचा मोबाईल काढला. लॉक स्क्रीनवर तिचाच एक फोटो होता, नेहाच्याच साखरपुड्यातला. ती खुर्चीवर बसली होती. तिच्या मांडीवर एक ताट होतं ज्यात हार होते, आणि अंगठ्यांचे बॉक्स. नेहा-अथर्वने एकमेकांना अंगठ्या घालायच्या आधी पाचेक मिनिटं काढलेला फोटो असेल तो. तिचं पूर्ण लक्ष स्टेजवर होतं. नेहासाठी वाटणारा आनंद तिच्या चेहऱ्यावर दिसत होता. मंद स्मित करत, एकटक ती नेहाकडे बघत होती. विसावलेली, तरी कोणत्याही क्षणी “मामी...” अशी हाक आली, की उठायच्या तयारीत अशी... सदैव तत्पर, नेहेमीप्रमाणेच.

फोटो खूप सुंदर आला होता. त्यात विदुलाचं सत्वच कॅप्चर झालं होतं. 

कसा आहे? मीच काढलाय मॅडम. आता हा फोटो सुंदर नसेल, तर मला खरंच माहित नाही सुंदर म्हणजे काय?”

“अय्या, खरंच छान आलाय की.” ती ऑलमोस्ट लाजली होती.

“थॅंक गॉड! तुला समजावून सांगण्याचा हा माझा शेवटचा अटेम्प्ट होता.”, तो जोरात हसला. “मी दोन तांबे घेऊन जातोय बाहेर, तूही ये ना, सगळ्यांच्यात. अशी एकटी नको थांबूस...”

तिच्या डोळ्यांत पाणी आलं. यावेळी, कृतज्ञतेचं. तो बाहेर जायला वळला, इतक्यात तिनं त्याला हाक मारली, “विक्रम...” त्यानं मागे वळून पाहिलं.

“थॅंक यू. सगळ्यासाठीच.” 

त्याचा हात धरून तीही बाहेर गेली, तिच्यासकट सुंदर, सुस्वरूप असलेल्या तिच्या कुटुंबात.

***     

समाप्त

September 2, 2021

होते कुरूप वेडे... भाग २

 

त्या दिवशी विदुला तिच्या दुचाकीवरून कॉलेजला निघाली होती. रस्त्यावर नेहेमीसारखीच गर्दी होती. इतक्यात एक दुचाकीस्वार तिला जवळपास चाटूनच पुढे गेला. तिचा तोलच जाणार होता, पण तिनं कसंबसं स्वत:ला सावरलं. ’कोण मूर्ख आहे हा?’ म्हणून तिनं रागानं बघितलं, तोवर त्या हीरोने त्याची बाईक तशीच वेडीवाकडी पुढे दामटवायचा प्रयत्न केला आणि आणखी एका बाईकवाल्याला जोरदार धडक दिली. मोठ्ठा आवाज झाला.  तो बाईकवाला रस्त्यावर पडला, थोडा फरपटतही गेला. विदुलाचा पारा एकदम चढला. हीरो पळून जाणार होता, इतक्यात ती जोरात ओरडली, ’ए थांब!’. विदुलाच्या आवाजामुळे लोकांचं लक्ष गेलं. दोन-चार जणांनी त्याला अडवलं, त्याची कॉलर धरून त्याला बाईकवरून खाली खेचलं आणि मागे आणलं. खाली पडलेल्या माणसाला बरंच लागलं होतं. त्याची पॅन्ट फाटली होती, डावा पाय गुढग्यापासून सोलला गेला होता. डाव्या हातालाही खरचटलं होतं. तो तसाच रस्त्यावर बसून होता, त्याला उठता येत नसावं.

“ओ, तुम्हाला काही डोकंबिकं आहे की नाही? अशी चालवतात का गाडी? मूर्ख! आणि पळून काय जात होतात? किती लागलंय यांना पाहिलं? उठताही येत नाहीये. फ्रॅक्चर वगैरे झालं असेल तर? यांना हॉस्पिटलमध्ये घेऊन जायला नको का??” विदुलाच्या सरबत्तीपुढे तो माणूस गपगारच झाला. लोकही तिला दुजोरा द्यायला लागले.

“नुसते काय उभे आहात? मदत करा त्यांना, उचला, हॉस्पिटलमध्ये चला घेऊन. आणि पैसे सगळे तुम्ही द्यायचे. समजलं का? का पोलिसांना बोलवू?”

खाली पडलेला माणूस उगाच ’इतकं काही नाहीये’ वगैरे म्हणू पाहत होता, पण विदुलाने त्याला अडवलं.

“तुम्ही आत्ता काही बोलू नका. चला रिक्षात बसा. ओ काका, यांच्याबरोबर याला घेऊन रिक्षातून पलीकडच्या निरामय क्लिनिकला जाता का? मी येते माझ्या गाडीवरून मागून.” विदुलाने पटापट चार्ज घेतला. लोकांनीही मदत गेली, दोन्ही गाड्या पार्क केल्या. विदुलाने त्यांच्या किल्ल्या आपल्या ताब्यात घेतल्या आणि ती निरामयला पोचली.

सुदैवाने त्या माणसाला फ्रॅक्चर वगैरे नव्हतं झालं. खूप मुका मार आणि जखमा मात्र होत्या. बाईकवाल्याने मुकाट्याने पैसे दिले. ’कितीही घाई असली तरी मोटारसायकल अशी चालवणार नाही’ अशी त्याने कबूली दिल्यावरच विदुलाने त्याला त्याच्या गाडीची किल्ली दिली. बरोबरची लोकंही ’बरी अद्दल घडवली, असंच पाहिजे’ वगैरे म्हणत पांगली.

“थॅंक्यू सो मच.”, तो जखमी माणूस म्हणाला.

 “अहो, त्यात थॅंक्यू काय? वाट्टेल तशा गाड्या चालवतात, मलाही धक्का दिला होता त्याने माहिते? अशांना सोडता कामा नये. बर, तुम्हाला बरं वाटतंय ना आता? कुठे राहता तुम्ही? चला, मी तुम्हाला घरी सोडायला येते.”

“अहो नको नको. तुम्ही कशाला? माझा भाऊ येईल ना. तुम्हाला घरचा नंबर देतो. त्याला फोन करून बोलवाल का प्लीज?”

“करते की. अं? तुमचं नाव काय?” हे विचारताना विदुला अंमळ लाजली. आता कुठे तिचं त्या माणसाकडे नीट लक्ष गेलं. तिच्यापेक्षा फार मोठा नव्हता तो. आणि दिसायला चांगलाच हॅन्डसम होता. त्याचे कुरळे केस तर सेम राज किरणसारखे होते... विदुलाचं चित्त विचलित का कायसं व्हायला लागलं.

“विक्रम... विक्रम गोखले...”

“अय्या!” ती अनवधानाने म्हणाली.

तोही हसला. “फक्त नाव सारखं आहे.”

विदुलाने हसू दाबलं. तिने भावाला फोन केला, त्याला यायला पंधरा-वीस मिनिटं लागणार होती. आता मात्र त्या दोघांमध्ये ’ऑकवर्ड सायलन्स’ पसरला. ’ माझ्याऐवजी एखाद्या पुरुषाने थांबायला हवं होतं का, मी रागाच्या भरात जरा जास्तच बोलले का, काय वाटलं असेल त्यांना, विक्रम गोखले म्हणजे कसलं भारी ना, हे काय करत असतील’, विदुलाच्या डोक्यात रॅन्डम विचार येत होते. मघापासूनचा तिचा बोलण्याचा ओघ सुरू होता, त्याला एकदम ब्रेक लागला. विक्रम तसेही फार बोलके वाटत नव्हते. आणि आत्ता त्यांना दुखतही असावं. तरी त्यांनी तिचं नाव विचारलं, ती उगाच थांबली आहे, उलट तिनं कॉलेजला जावं असंही सुचवलं. पण ती थांबली. थोड्या वेळात त्यांचा भाऊही आलाच. त्यानेही विदुलाचे मनापासून आभार मानले. तिनं आठवणीने विक्रमच्या मोटारसायकलच्या किल्ल्याही त्याच्या हाती सोपवल्या. ते गेले आणि विदुलानं घड्याळ्याकडे पाहिलं. ’रूरल इकॉनॉमिक्सचं लेक्चर बुडलं’, ती मनात म्हणाली आणि कॉलेजला निघाली.

***

पार्किंग लॉटमध्ये गाडी लावून विदुला कॉलेजच्या दिशेने निघाली. लेक्चर, अभ्यास, परिक्षा असे नेहेमीचेच विचार डोक्यात होते. इतक्यात, कॉलेजच्च्या गेटपाशी विक्रम उभा आहे असा तिला भास झाला. एक सेकंद ती दचकलीच. ’काहीही काय बावळट!’ तिनं मान झटकली आणि ती परत चालायला लागली. पण तो विक्रमच होता. खराखुरा. तो तिच्याकडे पाहून हसला. विदुलाची धडधड वाढली. काहीच न समजून ती जागीच खिळून उभी राहिली. तो जवळ आला. परत हसला.

“विदुला... मला ओळखलं ना? मी विक्रम... त्या दिवशी ऍक्सिडेंट...”

ओळखलं ना???? गेले पंधरा दिवस त्याचाच चेहरा डोळ्यापुढे येत होता! विसरणं शक्य होतं का?

पण तिच्या तोंडातून एक शब्दही फुटला नाही. हे खरं होतं का? का स्वप्न होतं? विदुलाचा स्टॅच्यू झाला होताअ.

“सॉरी, मी इथे असा आलोय, पण तुम्हाला कुठे भेटायचं, मला कळत नव्हतं. त्या दिवशी फक्त तुमच्या कॉलेजबद्दल बोलणं झालं आणि साधारण हीच वेळ होती, म्हणून चान्स घेतला...”

मला भेटायला आलाय हा? आई शप्पथ!! काऽऽऽऽ?

“हे बघा, मला थोडी घाई आहे, मला ऑफिसला पोचायचंय. मी तुम्हाला फक्त इतकं विचारायला आलो, की मला तुमच्याशी जरा महत्त्वाचं, नाही, खूप महत्त्वाचं बोलायचं आहे. तुम्ही मला आज संध्याकाळी वैशालीत भेटाल का ६ ला? प्लीज?” त्याच्या स्वरात अजीजी होती.

तिनं मान कधी डोलावली हे तिला कळलंही नाही.

“थॅंक्स. मी पळतो. हो, येतंय मला पळता. मी एकदम ठीक आहे आता, थॅंक्स टू यू. भेटूया संध्याकाळी...”

तो आला, तो हसला, तो बोलला, तो गेला. विदुला नुसतीच दिग्मूढ उभी होती एका जागी.

***

लेक्चरमध्ये लक्ष लागणं शक्यच नव्हतं. ’नेमकं काय झालं हे आत्ता? एक अपघात आणि त्यातून अपघाती भेट झालेला एक तरुण. तो तरुण परत मला भेटायला येतो, मला! त्या दिवशी कॉलेजबद्दलचं बोलणं लक्षात ठेवून मुद्दाम इथेच येतो, महत्त्वाचं बोलायचंय म्हणतो... काय बोलायचं असेल? त्याला माझ्यात काय इन्टरेस्ट असेल? हां, बहुतेक कोणालातरी इकॉनॉमिक्स शिकवायचं असेल किंवा माझ्या थ्रू एखाद्या मुलीशी ओळख करून घ्यायची असेल...’ याच दोन शक्यता दिसत असल्यामुळे मग विदुला निर्धास्त झाली.

सहा वाजून पाच मिनिटांनी ती वैशालीपाशी पोचली तेव्हा विक्रम आणि विश्वासही दारातच उभे होते. विश्वासला पाहून तिला आणखीनच मोकळं वाटलं. ’बरोबर भाऊ आहे, म्हणजे बहुतेक त्याचंच काम असेल काहीतरी’ तिच्या मनात आलं, ती दोघांकडे पाहून हसली. ’हे विक्रम खरंच किती देखणे आहेत, उंच, गोरे, कुरळे केस... ऑफिसच्या साध्या कपड्यांतही किती छान दिसतायेत. बरं असतं बुवा चांगलं दिसणाऱ्या लोकांचं...’ तिच्या मनात येऊन गेलंच.

“थॅंक्स, आल्याबद्दल.” टेबलवर बसताबसता विक्रम म्हणाला.

“आणि त्या दिवशीसाठी परत एकदा, खरंच खूप थॅंक्स,” विश्वास म्हणाला.

ती मोठ्यानं हसली. “कार्यक्रमाची सुरूवातच आभार प्रदर्शनाने?”

“नाही, खरंच. त्या दिवशी तुम्ही त्या मोटारसायकलवाल्याला थांबवलंत, लोकांकडून मदत घेऊन मला हॉस्पिटलमध्ये नेलंत, त्या माणसाला अपघाताची जबाबदारी घ्यायला लावलीत, शेवटपर्यंत थांबलात... “

“छे! अहो, त्यात काय विशेष? त्या वेळी कोणीही तेच केलं असतं.”

“नाही. बिलिव्ह मी, हे असं सहसा पाहायला मिळत नाही, विशेषत: मुली इतकं धैर्य दाखवत नाहीत... घाबरला नाहीत तुम्ही.”

इतकं कौतुक! काय बोलावं ते विदुलाला कळेचना. विश्वास आला मदतीला.

“दादा, ऑर्डर करूया का? काय घ्याल तुम्ही? वडा सांबार? संकोच करू नका. दादाची ट्रीट आहे. भरपूर कापायचंय त्याला...”

परत हसले सगळे. त्यांनी ऑर्डर दिली. इतक्यात विश्वास म्हणाला, “अरे दादा, ते बघ, अम्या आणि राहुल बसलेत तिकडे, त्यांना भेटून आलोच रे...”

ते दोघंच उरले, विदुलाच्या हृदयाचे ठोके वाढले.

“विदुला, मला आडवळणानं बोलता येत नाही. मी तुम्हाला का बोलावलं ते सांगतो. मी एम.कॉम आहे, सी.ए. इंटर आहे. पुढच्या वर्षी फायनल देईन. मी स्टेट बॅंक ऑफ इंडियामध्ये गेल्याच वर्षी लागलोय. सध्या अकाऊंट्स ऑफिसर आहे. पण मला फायनॅन्समध्ये इन्टरेस्ट आहे. सी.ए. झालो की ऑडिट साईडला शिफ्ट व्हायचं आहे मला. विश्वास माझा धाकटा भाऊ, बी.ए.एम.एस. करतोय, हुशार आहे. आम्हाला एक मोठी बहिण आहे, तिचं लग्न झालंय, तिला एक मुलगीही आहे, तिचं सासर पुण्यातच आहे. माझे बाबा म्हणजे रघुनाथदादा गोखले, कदाचित त्यांचं नाव ऐकलं असेल, आयुर्वेदाचार्य आहेत ते. मोठी प्रॅक्टिस आहे त्यांची. आई गृहिणी आहे. दोन्ही बाजूंनी काका-मामा असं मोठं कुटुंब आहे. राजेन्द्रनगरमध्ये आमचा छोटा बंगला आहे.”

’ वा! सगळे हुशार आहेत की. अरे बापरे, गोखले वैद्य! बडं प्रस्थ आहे. पण हे सगळं मला का सांगत आहेत?’ विक्रमच्या एकेक वाक्यावर विदुलाच्या मनात प्रतिक्रिया येत होती.  

“आता हे सगळं तुम्हाला का सांगतोय? कारण, आई माझ्यासाठी स्थळं बघत आहे. मुलगी बघायचे काही कार्यक्रम झालेत. त्या दिवशी आपली अचानकच भेट झाली. त्या ऍक्सिडेंटपासून गेले पंधरा दिवस मी फक्त तुमचा विचार करतोय. मी लग्नाला तयार झालो खरा, तरी बायको कशी हवी या प्रश्नाचं माझ्याकडे फार धूसर उत्तर होतं. पण तुम्हाला भेटलो आणि उत्तर सापडलं. बायको अशी हवी, तुमच्यासारखी. अवचित आलेल्या प्रसंगाने डगमगून न जाणारी, काळजी घेणारी, सहृदय, माणुसकी जपणारी, बुद्धीमान, स्वतंत्र विचारांची, मुळूमुळू न रडणारी... विदुला, तू एम.ए इकॉनॉमिक्स शिकत आहेस इतकंच मला माहित आहे. तुझं लग्न झालेलं नाहीये, हेही नक्की. ते ठरलं असेल, किंवा तुझ्या आयुष्यात ऑलरेडी कोणी असेल तर माझं हे सगळं बोलणं विसरून जा. पण तसं काही नसेल, तर माझ्याशी लग्न करशील का?”

हे ऐकून विदुलाच्या पोटात काहीतरी व्हायला लागलं, हृदय बंद पडेल असं वाटायला लागलं, श्वास थांबला, कान वाजायला लागले, तिने हाताने तोंड झाकून घेतलं. अं? लग्न? यांच्याशी? माझं? ती पूर्ण हादरली. “आई शप्पथ” हे दोनच शब्द ती पुटपुटायला लागली.

विक्रम फक्त तिच्याकडे पहात होता. त्यानं तिच्या हातात पाण्याचा ग्लास दिला. तिला ठसका लागला.

“हळू! तू ठीक आहेस का?” त्यानं काळजीनं विचारलं.

“नाही!”

दोघंही गप्पच बसले मग थोडा वेळ.

“तुला कदाचित हे अनपेक्षितच असेल...”

“अर्थात! अहो, तुम्ही मला डायरेक्ट लग्नाचीच मागणी घालताय. तुम्हाला कळलं का तुम्ही काय बोललात ते? खूप मोठी गोष्ट आहे ही. हा जोक नाहीये ना? किंवा टाईमपास?” धक्क्याची जागा आता रागाने घेतली.

“नाही. विदुला, प्लीज. आय ऍम सिरियस. मला नीट माहित आहे मी काय बोलतोय ते. मी म्हणालो ना, मला आडवळणानं बोलता येत नाही. प्लीज माझ्या बोलण्यावर गांभीर्यानं विचार कर. वेळ घे. लगेच उत्तर द्यायला पाहिजे, असं कुठे आहे? मी तुझं उत्तर यायची वाट पाहीन. मी फक्त आज माझी बाजू सांगितली. ऍन्ड आय मीन इट. एव्हरी वर्ड.” तो तिच्या नजरेशी नजर भिडवून बोलत होता. त्याच्या बोलण्यात सच्चाई होतीच, सिरियसनेसही होता आणि कळकळही. हा जोक नव्हता, हे खरंच घडत होतं.

पण त्यात विचार करण्यासारखं तरी काय होतं?

“सॉरी. आय मीन थॅंक्यू. पण तरी सॉरी. मी जे काही तुमच्यासाठी केलं त्याला ’माणूसकी’ असं म्हणतात. आणि आयुष्यात माणुसकी दाखवणाऱ्या अनेक व्यक्ती तुम्हाला भेटतील. प्रत्येकाशी लग्न करणार आहात का तुम्ही? लग्नाचे निकष फार वेगळे असतात. कौटुंबिक माहिती, शिक्षण, पत्रिका हे तर आहेच, पण रंगरूप हे सगळ्यात महत्त्वाचं. आपण अनुरूप आहोत असं वाटतं तुम्हाला? तुम्हाला वाटत असेल, पण एकदा तुमच्या घरच्यांना विचारून बघा. फार कशाला, तुमच्या भावाला विचारून बघा.”

“त्याला माहित आहे. आणि त्याला मान्यही आहे,” तो शांतपणे म्हणाला.

ती सटपटली. “असूदे. तो लहान आहे. लग्नाचा बाजार फार क्रूर असतो. तुम्हाला कदाचित कल्पना नसेल, माझ्यासारख्या सामान्य चेहऱ्याच्या मुलीला फार अपमान सहन करावे लागतात. आयुष्य म्हणजे सिनेमा नाही, एका प्रसंगावरून संपूर्ण आयुष्याचा डाव लावायला... तुम्ही तालेवार आहात, मोठी माणसं आहात, तुम्ही स्वत: देखणे आहात. तुमच्या स्थळावर सुंदर, श्रीमंत मुलींच्या उड्या पडतील. आम्ही अगदी साधे लोक आहोत, मला नको ती स्वप्न दाखवू नका प्लीज.” तिचा आवाज थरथरायला लागला.

“म्हणजे, तुझ्या स्वप्नात माझ्यासारखाच कोणी येतो तर!” त्यानं तिला शब्दांत पकडलं. “हे बघ, तुला जे मुद्दे वाटत आहेत ते माझ्या दृष्टीने मुद्देच नाहीयेत. मी सुंदर, श्रीमंत मुलीच्या शोधात नाहीये आणि माझ्या घरचेही. आणि ते सगळं राहूदे. लग्न ज्या बेसिसवर होतं तोच तू विसरतेयस. प्रेम! तू जशी आहेस- साधी, सरळ, पारदर्शक- मी त्याच्याच प्रेमात पडलोय, मी ’तुझ्या’ प्रेमात पडलोय विदुला.” थोडं पुढे झुकत त्याने थेट तिच्या डोळ्यांत पाहिलं.

आयुष्यात प्रथमच विदुला लाजून लालेलाल झाली.

क्रमश:

***