April 25, 2019

आदूची सायकल


दू, काल सामंतकाकांनी कार्यक्रमात सांगितलेलं ऐकलंस ना? लोकांच्या वापरात नसलेल्या पण चांगल्या सायकली त्यांना हव्या आहेत. खेडेगावातल्या मुलांना त्या सायकली ते देणार आहेत… ऐकलंस ना?”
आदू मेकॅनोशी खेळत असल्यामुळे आईच्या बोलण्याकडे त्याचं पूर्ण लक्ष नव्हतं, त्याने आपलं ’हं’ म्हणून टाकलं.
“तुझी सायकल देऊया त्यांना?”
हा प्रश्न ऐकल्याबरोब्बर अद्वयनं कान टवकारले.
“माझी सायकल? कोणती? नवी?”
“नवी नाही रे, ती निळी सायकल, टेरेसमध्ये बेडशीटखाली झाकून ठेवली आहे ती…”
निळी सायकल, आदूची पहिली सायकल. मस्त चमकदार निळा रंग होता तिचा, सलग सीट होती, ट्रिंग ट्रिंग बेल होती, डावीकडे मस्त आरसाही होता आणि दोन्ही बाजूला छोटी चाकंही होती आधाराला. आदूला सायकल चालवायला यायला लागल्यानंतर ती चाकं काढून टाकली होती. ती काढलेली चाकंही होती एका पिशवीत गुंडाळून ठेवलेली. आदू पाच वर्षांचा झाल्यावर ही सायकल घेतली होती. खूप चालवली होती त्यानं. घरातही चालवायचा आणि बिल्डिंगच्या खालीही. मग काही वर्षांनी त्याची उंची वाढली, ही सायकल चालवताना गुडघे सायकलच्या हॅन्डलला आपटायला लागले. मग त्याला ती सायकल अचानक नकोशीच झाली. पण तिचं करायचं तरी काय? शेवटी आईनी ती टेरेसमधल्या एका कोप-यात बेडशीटखाली झाकून ठेवली होती. आणि या वर्षी तर वाढदिवसाला बाबांनी त्याला अठरा गिअरची मस्त भारीतली सायकल घेतली होती. त्याला अजून ती खूप नीट चालवता येत नव्हती, पण ती चालवताना, गिअर बदलताना, चढावर चढताना मजा यायची. ती जुनी निळी सायकल तो विसरलाच होता, आत्ता आईने सांगितल्यावर एकदम आठवलं.
मेकॅनो तसाच सोडून आदू टेरेसवर गेला, धूळ भरलेलं बेडशीट त्याने बाजूला काढून ठेवलं. सायकलीवरही धूळ बसली होती. त्याच बेडशीटने त्याने ती थोडी पुसली, तर तिचा निळा रंग एकदम चमकला. आदूला अचानक काहीतरी आठवलं, त्याने चटकन हॅन्डलखालचं मडगार्डही पुसलं आणि तिथे चिकटवलेला बाल हनुमानचा स्टिकर त्याच्याकडे पाहून हसला. आदूलाही हसायला आलं. बाल हनुमानचा सिनेमा त्याला फार आवडायचा. त्याच्याकडे सीडीच होती त्याची, अनेकदा टीव्हीवर बघायचा तो सिनेमा तो. त्याच्यासारखी एक गदाही आजीने त्याला आणली होती. सीडीत हनुमानचे स्टिकर होते, तेही त्याने वहीत, कपाटावर वगैरे लावले होते आणि सर्वात मोठा स्टिकर लावला होत्या त्याच्या सायकलवर. जसं काही सायकल जोरात चालवताना आदूही बाल हनुमानच व्हायचा. तो स्टिकर जसाच्या तसा होता. जरासा जुना झाला होता, पण फाटला वगैरे नव्हता. आदूने सायकलची नीट पहाणी केली. सगळं छान होतं, काहीच तुटलं वगैरे नव्हतं.
“आई, पण टायरमध्ये हवा नाहीये अजिबात. फ्लॅट झाली आहेत.”
“अरे हो, ती चालवली कुठे आहे गेले काही महिने? सामंतकाका चार दिवस आधी सांगणार आहेत. त्यांनी सांगितलं की भरू आपण हवा, पाहिजे तर नवीन ट्युबही घालून देऊ.”
“आई, पण कधी द्यायची आहे सायकल? आणि कोणाला द्यायची आहे? एकटाच कोणीतरी मुलगा चालवेल, का खूप मुलं चालवतील माझी सायकल? ज्याला सायकल येते त्यालाच देणार आहेत, का सायकल न   येणा-या मुलाला देणार आहेत? न येणा-या मुलाला देणार असतील तर आई आपण ती व्हील्सपण लावून देऊया का?” आता आदू एकदम अधीर झाला. त्याला प्रश्नांवर प्रश्न पडायला लागले.
“अरे, आत्तापर्यंत तर ती सायकल तू विसरलाही होतास, आणि आता ती द्यायची म्हटल्यावर एवढे प्रश्न? हे बघ आदू, या अशा कामांना खूप वेळ लागतो. काल फक्त घोषणा केली आहे. आता ज्या-ज्या लोकांना अशा सायकली द्यायच्या आहेत त्यांची नावं गोळा होतील, मग एखाद्या सामाजिक संस्थेला कॉन्टॅक्ट करतील, मग ते लोक एखादं गाव किंवा शाळा सुचवतील, मग सायकली गोळा होतील आणि मग त्या गरजू मुलांपर्यंत पोचतील. त्यामुळे तुझी सायकल नक्की कोणाला मिळेल जाईल याबद्दल काहीही सांगता यायचं नाही.”
“अगं, हे किती बोअर आहे! याला खूप दिवस लागतील.”
“हो ना.”
“आणि पुरेशा सायकलीच मिळाल्या नाहीत, चांगली संस्थाच सापडली नाही, गावातल्या मुलांना सायकली नकोच आहेत अशा कोणत्याही कारणामुळे हा सगळा उपक्रमच बारगळूसुद्धा शकतो. तेव्हा तू उगाच आईपाशी भुणभुणही करू नकोस.” त्यांचं बोलणं ऐकत असलेल्या शेजारी बसलेल्या आदूच्या आजीने आपले अनुभवाचे बोल सांगितले.
“मग तू आत्तापासून मला विचारलंस तरी कशाला?”
“अरे, विचारून ठेवलं. तुझ्या कितीतरी मित्रांच्या सायकली अशाच पडून आहेत. आपण सगळ्यांनी मिळून एकदम पंचवीस-तीस सायकली एखाद्या गावात दिल्या, तर तिथल्या मुलांना त्याचा उपयोग होईल. ती मुलं लांबलांबून येतात चालत शाळेत. अशा एखाद्या मुलाकडे आपली सायकल गेलेली तुलाही आवडेल ना?”
आईने विषय संपवला, पण आदूच्या डोक्यातून काही ती सायकल जाईना.
रोज दुपारी शाळेतून घरी आला, की आदू आधी टेरेसवर जायला लागला. ते बेडशीट उचलून त्याखाली सायकल आहे की नाही हे बघितल्याशिवाय त्याला चैन पडायचं नाही. ती तिथेच जागेवर असली तर त्याला हायसं वाटायचं, पण लगेचच ती कोणालातरी मिळाली तर बरं असंही वाटायचं. ’कोण बरं चालवेल आपली सायकल?’ याची त्याला भयंकर उत्सुकता वाटत होती. कसा असेल तो मुलगा? तो सायकल कुठे कुठे चालवेल, नीट चालवेल ना, कसं असेल त्याचं गाव, खड्डे असतील का, पंक्चर झाली तर दुरुस्त होईल ना… अनेक प्रश्न त्याला पडत होते. पण सायकली वाटपाचा मुहूर्त काही लागत नव्हता. सामंतकाका, आई, आजी कोणालाच ’सायकल कधी द्यायची?’ हा प्रश्न पडत नव्हता. जसं काही, त्याबद्दल एकदा बोलून सगळी मोठी माणसं त्याबद्दल विसरलीच होती.
मग हळूहळू आदूची उत्सुकताही कमी झाली. शाळेचा अभ्यास होता, परिक्षा होती, प्रोजेक्ट्स होती. सहामाही परिक्षा जवळ आली होती. आदू अभ्यासात बुडून गेला. आता शाळेतून आल्यावर तो फक्त लांबूनच ते झाकलेलं बेडशीट बघायचा. दिवस भराभर पळत होते.
परिक्षा झाली, दिवाळीची सुट्टी लागली, सुट्टीचा दंगा, खेळ सुरू झाला. दिवाळी झाल्यानंतर आदू, आई आणि बाबा आठ दिवस ट्रिपला गेले. परत आल्यावर आदूचं सहज लक्ष टेरेसकडे गेलं, तर सायकल तिथे नव्हती! कठड्यावर नुसतं बेडशीट घडी करून ठेवलं होतं. आदूला धक्काच बसला.
“आजी, अगं निळी सायकल कुठंय?
“हां ते सांगायचं राहिलंच, सामंत परवा घेऊन गेले ती.”
“अगं, पण त्यात हवा नव्हती! आणि ती काढलेली चाकं…”
“हो हो, ती चाकंही घेऊन गेलेत ते. सगळ्या सायकली नीट करून मगच देणार आहेत. आणि त्यांनी तुझा एक फोटोही नेलाय आणि तुझी माहितीही लिहून घेतली.”
“का?”
“मी नाही बाबा विचारलं. ब-याच सायकली गोळा झाल्या आहेत म्हणाले. एक संस्थाही शोधली आहे चांगली. पंधरा-एक दिवसात सायकली रवाना होतील म्हणे.”
“शी बाबा! नेमके मी नसतानाच आले काका.”
“असूदे ना आदू. तू असतास, तर काय करणार होतास तू?”
“माझी सायकल कोणाला देणार हे विचारायचं होतं.”
“अरे तुझं परत तेच! तुला सांगितलं ना, अशा कामात बरेच लोक गुंतलेले असतात. आपलं काम होतं, सायकल द्यायचं, त्या गोळा करायचं हे सामंतकाकांचं काम होतं. यापेक्षा जास्त कोणालाच माहित नसतं. ती कोणाकडे गेली हे महत्त्वाचं नाहीये आदू, तू वापरत नसलेल्या सायकलीचा कोणालातरी उपयोग होणार आहे हे जास्त महत्त्वाचं आहे.” बाबांचा मुद्दा आदूला पटला.
’माझी निळी सायकल फार भारी आहे. ज्याला ती मिळेल त्याला ती नक्की आवडेल’ अशी स्वत:ची समजूत घालून त्याने मान डोलावली. 
थोड्या दिवसांनी आदू त्या जुन्या सायकलीबद्दल पूर्णपणे विसरला.
***
एक दिवस आदू शाळेतून घरी आला तर आईने त्याच्या हातात एक पत्र ठेवलं. आदू एकदम हरखून गेला. त्याच्या नावे आलेलं हे पहिलं पत्र होतं! आईने ते फोडलेलं नव्हतं. त्याने ते हातात घेऊन नीट निरखून पाहिलं. त्याच्यासारखंच अक्षर होतं. त्याचं नाव, पत्ता नीट लिहिलेला होता. खाली पाठवणा-याचं नाव आणि पत्ता होता. तिथे लिहिलं होतं- भाविका सुरेश साळवी. कै. रखमाबाई पाटील प्रशाला, फलटण.
“आई, मला एका मुलीनी पत्र लिहिलंय!” आदूला खूपच मजा वाटली. “कोण आहे ही? आपली नातेवाईक आहे का?”
आई हसत होती. तिने त्याला विचारलं, “पत्र फोडून पाहूया का?”
आदूने मान डोलावली. आईने काळजीपूर्वक पत्र फोडलं आणि आदूकडे दिलं.

॥श्री॥
०३.१२.२०१८
प्रिय अद्वय राहुल कुलकर्णी,
माझं नाव आहे भाविका सुरेश साळवी. मी कै. रखमाबाई पाटील प्रशाला, फलटण इथे पाचवी इयत्तेत शिकते. मी फलटण जवळच्या वांदरे बुद्रुक इथे राहते. माझ्या लहान भावाचं नाव आदीनाथ आहे. तो पहिलीत आहे. माझं घर शाळेपासून लांब आहे. ज्योती सेवा केंद्र यांच्याकडून आमच्या शाळेत काही विद्यार्थ्यांना सायकली भेट मिळाल्या. मलाही सायकल मिळाली. ती तुझी आहे असं मला आमच्या गुरुजींनी सांगितलं. आता मी आणि आदीनाथ सायकलने शाळेत येतो. मला तुझी सायकल खूप आवडली. हनुमानही खूप आवडला. आदीनाथ सायकलवर माझ्यापुढे बसतो, सायकलची घंटा वाजवतो आणि हसतो. त्याने सायकलला नाव ठेवलं आहे- आदूची सायकल. तुझे खूप खूप आभार. आमच्या शाळेला भेट दे.
मोठ्यांना नमस्कार.       
आपली नम्र,
भाविका सुरेश साळवी”

पत्र वाचता वाचताच आदूचा चेहरा आनंदाने उजळून निघाला. अखेर, त्याची सायकल कोणाकडे गेली होती हे त्याला कळलं होतं. त्याला उगाचच वाटत होतं, की त्याची सायकल एका मुलाकडेच जाईल. त्याची सायकल तर चक्क एका मुलीला मिळाली होती! न पाहिलेल्या भाविकाचा आणि तिच्या छोट्या भावाचा चेहरा त्याच्या डोळ्यासमोर आला. त्याच्या निळ्या सायकलवर ते दोघं बसले होते आणि त्याच्याकडे पाहून हात हलवत होते. आणि सर्वात भारी मजा म्हणजे ती अजूनही ’आदूचीच सायकल’ होती!

समाप्त.

(ही मी लिहिलेली पहिली ’मुलांकरता’ असलेली कथा. ही कथा ’पासवर्ड जाने-मार्च २०१९’ या विशेषांकात या आधी प्रकाशित झालेली आहे.)

February 19, 2019

लिरिक्सवाला गाना- का रे दुरावा...


शयनगृहात रात्रीच्या वेळी एक पत्नी तिच्या पतीचा दुरावा दूर करते आहे’- असा सीन आहे, असं कोणी सांगितलं तर आपल्या डोळ्यापुढे एका झटक्यात हव्याशा, नकोशा, ऐकलेल्या, पाहिलेल्या, अनुभवलेला अशा अनेक फॅन्टसीज येतील. मग पुढे कोणी सांगितलं की ’आता या सीनसाठी एक गाणं लिहा’ तर मात्र आपली विकेट पडेल. कल्पनेच्या भरा-या मारणारं आपलं मन एका झटक्यात जमिनीवर आदळेल कारण हा सीन योग्य शब्दात मांडायला लागते हिंमत. ती काही आपल्यात नाही, गाणं तर लांबच राहिलं! म्हणूनच आपल्याला असलं काही कोणी विचारत नाही, गदिमांना विचारतात! :) 
 
१९७० साली आलेल्या ’मुंबईचा जावई’मधही ही ’सिचुएशन’ आहे. त्यातून हे गाणं आहे पत्नीच्या ओठी! म्हणजे फारच सेन्सेशनल. बाहेर स्त्रीने उत्तान नृत्य करावीत, कॅबरे करावेत, आयटम सॉन्ग्ज करावीत, पण घरातली स्त्री ही शालीनच असायला हवी, तिने तिच्या हक्काच्या नव-याच्या नुसतं जवळ जाणंही म्हणजे अगोचरपणा. त्यातून शय्यागृहातला सीन म्हणजे तर शांतम पापमच. असो.

म्हणून अशा नाजूक सिचुएशनकरता गदिमांचीच गरज असते आणि ते लिहितात-
 
का रे दुरावा का रे अबोला
अपराध माझा असा काय झाला?

हे गाणं लिहिणं म्हणजे एका thin rope वर तोल सावरत चालण्यासारखं आहे... काय सुंदर गाणं लिहिलंय गदिमांनी! एकाचवेळी रोमॅंटिक, गोड, अंगावर शिरशिरी आणणारं, उघड उघड मागणी करणारं आणि तरीही शालीन, कणभरही तोल न ढळलेलं! या गाण्यातला एकेक शब्द नीट वाचला की गदिमा ही काय चीज आहे हे कळतं!

पती-पत्नी’ हे नातं किती गुंतागुंतीचं आणि अनेकपदरी असतं! आपल्या सवयी, आवडी, सल, दु:, स्वभाव आणि शरीर पूर्णपणे माहित असलेला आपला जोडीदार... अर्थातच हे नातं इतर कोणत्याही नात्यापेक्षा वेगळं आणि अनेक कंगोरे असलेलं असतंच, कारण या नात्याची सुरूवात च होते शारीरिक जवळीकीने. आणि मग सगळे संदर्भच बदलून जातात. नवरा-बायकोंमध्ये असलेले आलम दुनियेतले अनेक रुसवे फुगवे, भांडण तंटे, इगो आणि वाद शमतात ते त्यांच्या शयनगृहात. ती जागा असते फक्त त्यांची. त्या दोघांची. त्यात डोकावायचा हक्क कोणालाही नसतो. नुसतं एकमेकांच्या शेजारी बसून मारलेल्या गप्पा, कुशीत शिरून मन मोकळं करणं या छोट्या छोट्या गोष्टींनाही या जागेत खूप मोठं महत्त्व असतं. इथे जे डायनॅमिक असतं त्यावर आख्खे संसार तरतात. ती रुसली तर तिचा रुसवा कसा काढायचा, त्याचा इगो हर्ट झाला तर त्याचा राग कसा घालवायचा याची रहस्य त्यांच्या या स्पेसमध्ये दडलेली असतात.

तर गाणं सुरू होतं तेव्हा पती काही कारणाने रागावला आहे आणि चक्क पत्नीकडे पाठ आहे. विनवण्या करूनही तो तिच्याकडे बघतही नाहीये. मग पत्नी एक ट्रिक करते आणि त्याच्या विनवण्या करण्याऐवजी त्याच्यावरच रुसते. तिचा रुसवा घालवायला तरी तो तिच्याकडे बघेल असा तिचा कयास आहे. ती म्हणते,

नीज येत नाही मला एकटीला
कुणी ना विचारी धरी हनुवटीला
मान वळविशी तू वेगळ्या दिशेला
अपराध माझा असा काय झाला?

कृष्णधवल चित्रपटांमध्ये हीरो हिरॉइनच्या हनुवटीला धरून तिच्या चेहरा त्याच्याकडे वळवतो, ’आज कुणीतरी रुसलंय वाटतं’ म्हणतो. हे सीन आठवून आज आपण हसतो, जवळपास त्यातल्या ’चीजीनेस’ची खिल्ली उडवतो. पण हनुवटी धरून चेहरा आपल्याकडे वळवणं हे किती मोठं रोमॅंटिक gesture आहे माहितेय! चेहराच समोर आल्यावर संवाद साधण्यावाचून पर्यायच रहात नाही आणि चेहरा समोरच आल्याने इतरही अनेक पर्याय खुले होतात ;) 
 
इथे तर हीरॉइनच म्हणतेय, माझी हनुवटी धर, मला जवळ घे! रुसवा घालवायची काय मस्त ट्रिक आहे ही! आणि हा बाण अचूक बसतो. हीरो सपशेल माघार घेतो. दुस-या कडव्यात तो आणखी खुलतो. हळूहळू रुसवा तर दूर होतो, आणि मग होते ’दुरावा’ संपवण्याची वेळ. कृतीतून करायची ही गोष्ट, गदिमा किती सुंदर शब्दात गुंफतात!

रात जागवावी असे आज वाटे
तृप्त झोप यावी पहाटे पहाटे
नको चांदणे अन नको स्वप्नमाला

किती सूचक शब्द... म्हटली तर उघड मागणी, म्हटलं तर आर्जव, म्हटली तर इच्छा, जी पूर्ण करणं फक्त त्यालाच शक्य आहे. आणि तशी ती त्याने केली, तर टिपूर चांदण्याचीही गरज नाही. आह! Romantic and passionate at the same time!

आसपास पन्नास लोक असले तरी दोघांनी एकमेकांना उद्देशून बोललेले काही ’खास’ शब्द, तिने त्याच्यासाठी माळलेला गजरा, त्याने तिच्यासाठी लावलेलं अत्तर, त्याच्या नजरेत तिला पाहून उमटलेलं कौतुक, एखादा चोरटा स्पर्श, धरलेला हात... एकमेकांकरता असलेली असोशी दाखवायच्या प्रत्येक जोडप्याच्या पद्धती निराळ्या, त्यांच्यात्यांच्यापुरत्या खास सिक्रेट्स. पण सगळ्याच अतिशय मोहक. एकमेकांवरचा विश्वास बळकट करणा-या. एकमेकांना समजून घेणा-या, फुलवणा-या आणि जपणा-या. स्पर्शाच्या आधारे फुलणारं हे नातं शब्दबद्ध होऊच शकत नाही. पण ही किमया साधली आहे गदिमांनी.

हे गाणं दिसतं त्याहीपेक्षा मला ते ऐकायला जास्त आवडतं, कारण दर वेळी ऐकताना त्यातून ’पती-पत्नी’ या नात्याचा एक नवीन पैलू हाती लागतो. बाबूजींचं संगीत, आशाबाईंचा आर्जवी आवाज याबद्दल तर काय बोलावं! खटकणारी एकच गोष्ट आहे तो म्हणजे ’अपराध’ शब्द, कारण हा शब्द नकारात्मक आहे, आणि पती-पत्नीच्या नात्यात इतकं टोकाचं काही असू नये. पण निरागस बाळाला दृष्ट लागू नये म्हणून जशी तीट लावतात तसा हा शब्द तीटेसारखा आहे असं मी मानते, गदिमांना परत एकदा नमस्कार करते आणि परत एकदा हे नितांतसुंदर, कमाल रोमॅन्टिक, प्रेमळ गाणं ऐकते- ’का रे दुरावा, का रे अबोला...’

इथे पहा आणि ऐका-  https://www.youtube.com/watch?v=s7H8icde0Iw

February 5, 2019

लागू मॅडम

आपला मेंदू म्हणजे एक भलंमोठं unpredictable मजेशीर कपाट आहे. एका साध्या trigger मुळे त्यातल्या कोणत्याही कप्प्यातून काय काय बाहेर पडतं! परवा शाळेतल्या लागू मॅडम भेटल्या आणि अगदी हाच अनुभव घेतला. 

लागू मॅडम खरंतर आम्हाला मराठी शिकवायच्या… मी सहावीत असताना! म्हणजे किती वर्षांपूर्वी कोण जाणे! माझं मराठी शाळेतल्या इतर मुलांपेक्षा चांगलं होतं, त्यामुळे माझे निबंध अनेकदा वर्गात त्या वाचून दाखवायच्या. त्या ’आर्ट आणि क्राफ्ट’ही शिकवायच्या. पण त्याहीपेक्षा, शाळेच्या मुलींच्या दृष्टीने त्यांची ओळख म्हणजे त्या दर वर्षी गॅदरिंगमध्ये मुलींचे नाच बसवायच्या. डान्स नाही, नाचच! त्यामुळे दर वर्षी लागू मॅडमच्या नाचात आपली वर्णी लागावी याकरता मुली जीव टाकायच्या. मीही त्यात होतेच.

मॅडमही ग्रेट होत्या, अतिशय उत्साही. शिकवतानाही त्या एकदम कूलली मजा मजा घेत आणि मजा करत शिकवायच्या. गॅदरिंग म्हणजे तर धमाल करायचं लायसन्सच! दर वर्षी लागू मॅडम खास गॅदरिंगकरता म्हणून स्वत: नवं गाणं लिहायच्या, त्याला चालही लावायच्या आणि शाळेतलीच मुलंच ते गाणं गात असत… असा तो, सबकुछ लागू मॅडम असलेला तो नाच व्हायचा, तेही लाईव्ह गाण्यावर! आम्ही बहुतेक कधी सिनेगीतांवर नाच केलाच नसावा.

मी बहुतेक सातवीत असताना, इंद्रधनुष्याच्या सात रंगांवर गाणं होतं. खूप मुलींना चान्स मिळाला होता. त्यांना मस्त मस्त इंद्रधनुष्यी रंगाचे मुद्दाम शिवलेले फ्रॉकही घालायला मिळणार होते. पण मैत्रिणीने शिफारस करूनही आणि अनेकदा ट्रायल नाच करूनही मॅडमना मी नाचाकरता पसंत पडले नव्हते. पण लागू मॅडमच्या ग्रुपमध्ये तर आपण असायलाच हवं- मग मी त्या नाचाच्या गाण्यात शिरकाव करून घेतला होता. नाच ना सही, गाना ही सही, इतकं वेड होतं ते.

एका वर्षी आमच्याही शाळेने पोलीस ग्राउन्डवर भरणा-या एका कार्यक्रमात नाचाची एन्ट्री द्यायची ठरवली. बसवणार अर्थातच लागू मॅडम. यावेळी नाच ग्राउन्डवर होता, त्यामुळे मुलींची संख्या जास्त होती, मलाही चान्स मिळाला. पण प्रॅक्टिसकरता रोज शाळेत ११ वाजता यायला लागेल अशी अट होती. मी लांब रहायचे. शाळेत स्कूलबसने जायचे. प्रॅक्टिसकरता लवकर जाणार कसं? आभु गेले नाही, तर नाचातून आऊट! ते तर होऊच नाही शकत! मग त्यावरही एक मस्त तोडगा निघाला. मी रोज सकाळी लवकर लागू मॅडमच्या घरी चालत जायचे. त्यावेळी त्या चक्क बजाज स्कूटर चालवत. मग मला डबल सीट घेऊन आम्ही शाळेत जायचो. कोणाचीही कोणत्याही टीचरशी त्याकाळी इतकी सलगी नसे. आणि इथे तर प्रत्यक्ष टीचरबरोबरच शाळेत जात होते मी! मला फार भारी वाटायचं…  आणि आम्ही पोचलो, की तिथे ऑलरेडी आलेल्या मुली जोरात ओरडायच्या, हात हलवायच्या… ते सगळं लागू मॅडमकरता असायचं, पण मला वाटायचं, माझ्यासाठीच!

माझ्या सगळ्या मैत्रिणी छान नाचायच्या, दिसायच्याही सुंदर. मी दोन्ही डिपार्टमेन्ट्समध्ये लंगडी. पण तरी एकीच्या नादाने दुसरी… असं करत माझाही नंबर नाचात लागायचा. गॅदरिंग म्हणजे त्यावेळी आम्हा मुलींसाठी नटण्याची पर्वणीच! आईच्या सगळ्या साड्या उचकून त्यातली एकही न आवडण्याचे, मैत्रिणीच्या आईची साडी नेसायचे ते दिवस! गॅदरिंगच्या दिवशी जोरदार फाउंडेशन, ’लाली’ आणि लिपस्टिक लावायची संधी मलाही मिळायची. त्या दिवसात दिसण्याबाबत प्रचंड कॉम्प्लेक्स असणा-या मलाही वाटायचं, की मीही सुंदर दिसते, सुंदर नाचते. हा कॉन्फिडन्स मिळाला लागू मॅडमच्या नाचातून!
 
आता कितीतरी वर्ष सरली. मध्यंतरी ’गॅदरिंग’ हा शब्द उच्चारला की ’मुलाचं’ गॅदरिंग हेच डोक्यात होतं. माझ्या स्वत:च्या गॅदरिंगबाबत पार विसरायलाच झालं होतं. हे सगळं आठवलं कारण अवचितपणे परवा लागू मॅडम भेटल्या आणि मेंदूतला तो जादुई कप्पा अचानक उघडला. मी त्यांना न ओळखण्याचा प्रश्नच नव्हता, पण त्यांनाही माझा चेहरा ओळखीचा वाटला. त्या मला जशा आठवतात तशाच आहेत, अगदी त्यांची हेअरस्टाइलही. या इतक्या मोठ्या काळादरम्यान मी एका अल्लड मुलीची एक प्रौढ बाई झाले, पण वयाचा मागमूसही त्यांच्या चेह-यावर दिसला नाही. त्या आजही तितक्याच उत्साही, हस-या आणि हव्याहव्याशा आहेत. माझ्यासारख्या अनेकींच्या आयुष्यात त्यांनी नकळतपणे जो आत्मविश्वास पेरला त्याचंच हे फळ असावं! प्रत्यक्ष फार काही न शिकवता आपल्या कृतीतून बरंच काही शिकवणारे असे शिक्षक आपल्याला लाभले होते, आपण किती भाग्यवान होतो याचा प्रत्यय आज खूप खूप वर्ष सरल्यानंतर आला!