June 3, 2026

लोगोकथा - फेसबुक

या महिन्याची #लोगोकथा आहे "फेसबुक"च्या लोगोबद्दल.

“सोशल मीडिया” हा शब्द ज्या ऍपमुळे अस्तित्वात आला, ते ऍप म्हणजे फेसबुक! “फेसबुक” वाचल्याबरोबर तुमच्या डोळ्यासमोर निळ्या पार्श्वभूमीवर लिहिलेले “एफ” हे अक्षर आले असेलच. ही आहे त्या लोगोची ताकद. ’त’ वरून ताकभात, ही म्हण तुम्हाला माहित असेल. त्याचप्रमाणे, आजच्या जगात ’एफ’ म्हणजे फेसबुक म्हणावे, इतके हे ऍप लोकप्रिय आहे.

फेसबुकचा संस्थापक आहे मार्क झकरबर्ग. २००३ मध्ये मार्क अमेरिकेतल्या हार्वर्ड विद्यापिठात शिकत होता. प्रचंड मोठ्या विद्यापिठात मुलामुलींना बुजल्यासारखे व्हायचे, चटकन नवीन मित्र व्हायचे नाहीत. मार्क स्वत:ही स्वभावाने लाजाळू होता. म्हणून त्याने आणि त्याच्या तीन मित्रांनी मिळून फक्त हार्वर्डच्या विद्यार्थ्यांसाठी ’फेसबुक’ नावाची एक वेबसाईट तयार केली. या वेबसाईटवर समान आवडी असलेले विद्यार्थी एकमेकांना आधी ’ऑनलाईन’ भेटायचे आणि मग पुढे मैत्री झाली, तर प्रत्यक्ष भेटायचे. ही कल्पना विद्यार्थ्यांमध्ये इतकी ’हिट’ झाली, की इतर विद्यापीठातल्या विद्यार्थ्यांनीही त्याची मागणी केली. टप्प्याटप्प्याने, २००६ पासून १३ वर्षांवरच्या जगभरातल्या कोणत्याही व्यक्तीला फेसबुक.कॉमवर लॉगिन करण्याची सोय सुरू करण्यात आली.

फेसबुकचा पहिला लोगो असा दिसत होता : [thefacebook] माइक बझर्ड आणि जो क्राल या दोघांनी हा लोगो तयार केला होता. यात पार्श्वभूमीला गडद निळा रंग होता आणि द फेसबुक हे शब्द फिक्या निळ्या रंगात लिहिलेले होते. २००५ मध्ये शॉन पार्कर या फेसबुकच्या अध्यक्षाच्या आग्रहामुळे त्यातला ’द’ शब्द वगळला गेला. तो शब्दच अनावश्यक आहे, असे शॉनचे मत होते. त्याचे म्हणणे योग्य सिद्ध झाले. २००५ पासून बाजूचे दोन कंस आणि द हा शब्द गाळला गेला. लोगोच्या रंगामध्येही बदल केला गेला. पार्श्वभूमी निळ्या रंगाचीच राहिली, पण अक्षरे मात्र आता पांढऱ्या रंगात लिहिली गेली. या अक्षरांच्या ’फॉन्ट’चे नाव आहे- क्लाव्हिका. यात जोरकसपणे अक्षरे उमटतात. त्यामुळे फेसबुक हा शब्द ठळकपणे लोकांना दिसायला लागला आणि लक्षात रहायला लागला. २००५ ते २०१५ पर्यंत हाच लोगो होता. याच काळात सोशल मीडियाचा वापर हळूहळू वाढायला लागला. आपल्या लोगोमुळे आणि अर्थातच, जे हवे ते व्यक्त करण्याच्या सुविधेमुळे फेसबुक या कंपनीने जम बसवला.

फेसबुक.कॉम या वेबसाईटसाठी लोगोमध्ये २०२१ मध्ये मोठा बदल करण्यात आला. फेसबुक सुरू झाल्यापासून लोगोची पार्श्वभूमी निळ्या रंगाची आणि अक्षरे पांढऱ्या रंगाची होती. आता उलटापालट करण्यात आली. आता पार्श्वभूमी पांढरी आणि अक्षरे निळी झाली. याच दरम्यान लोगोची मोबाईलवरून वापरण्यासाठी एक छोटी आवृत्ती तयार केली गेली. मोबाईल फोनवर ऍपचा चौकोन अगदी छोटा दिसतो. म्हणून, त्यात ठळकपणे दिसेल असा फक्त ’एफ’ असा लोगो तयार करण्यात आला.





फेसबुकच्या लोगोमधला निळा आणि पांढरा रंग २००३ पासून बदलला नाहीये. याचे कारण फारच मजेशीर आहे. मार्क झकरबर्ग अंशत: रंगांधळा आहे, त्याला लाल आणि हिरवा रंग दिसत नाहीत, निळा रंग मात्र व्यवस्थित दिसतो. म्हणून त्याने निळा रंग निवडला असे म्हणतात. कारण काहीही असो, या साध्या लोगोने जगभरातील लोकांना समाज माध्यमावर सक्रीय केले आणि त्यांना एका नवीन जगाचे दरवाजे उघडले, हे मात्र नक्की.

May 19, 2026

"अभ्यासक्रमाच्या पलीकडे"...

 

"अभ्यासक्रमाच्या पलीकडे"... प्रसिद्ध influencer अंकुर वारीकू याने लिहिलेल्या "Beyond the Syllabus" या पुस्तकाचा मी केलेला अनुवाद प्रकाशित झालेला आहे 😊 खालील फोटोंमध्ये दिसते त्याप्रमाणे अगदी थोडक्यात, मोठ्या अक्षरात, पटपट वाचता येतील अशी विचारप्रवर्तक वाक्य लिहिलेली आहेत. हे पुस्तक मुख्यत्वे १५ ते ३० या वयोगटातल्या तरुणांसाठी आहे. या लोकांना चमच्याचमच्याने ज्ञानाचे डोस पाजावे लागतात 😆😁 यात अगदी correct dosage आहे. तरुणांना भावेल, आवडेल आणि पटेल अशी पुस्तकं कमी असतात. हे यातलं एक नक्की आहे 👍






May 13, 2026

लोगोकथा - इन्स्टाग्राम

या महिन्याची #लोगोकथा आहे इन्स्टाग्रामच्या लोगोबद्दल. (logo ला मराठीत ’बोधचिन्ह’, ’नाममुद्रा’ असेही म्हणले जाते)
 
आजचे जग जर सोशल मीडीयाचे आहे, असे म्हणले, तर “इन्स्टाग्राम” या जगाचा “स्टार” आहे असे म्हणता येईल. इन्स्टाग्रामचा लोगो कसा दिसतो, हे तुम्हाला माहित आहेच. पण हा लोगो कसा तयार झाला? इन्स्टाग्राम कोणी सुरू केलं? ते त्यांनी का सुरू केलं, हे आज जाणून घेऊया.
गोष्ट आहे २०१०ची. केव्हिन सिस्ट्रॉम हा तरुण अमेरिकेतल्या स्टॅनफोर्ड विद्यापीठातून पदवीधर झाला आणि त्याला ’गूगल’मध्ये नोकरी मिळाली. काही दिवसांनी त्याने ’Burbn’ नावाचं स्वत:चं ऍप तयार केलं. २०१० मध्ये फोटो आणि व्हिडिओंचा वापर अगदी कमी प्रमाणात व्हायचा. सोशल मीडीया नुकताच सुरू होत होता. ज्या ठिकाणी आपण गेलो आहोत, त्याचं ’लोकेशन’ ज्यावर शेअर करता येईल, अशी ऍप्स अगदी कमी होती. ’Burbn’ त्यांपैकी एक ऍप होतं. तुम्ही ज्या ठिकाणी ज्यांच्याबरोबर फिरायला किंवा जेवायला गेला आहात, त्याचे फोटोसह लोकेशन ’Burbn’वर अपलोड करता यायचे.
 
’Burbn’चा विस्तार करण्यासाठी केव्हिनला निधी मिळाला. माईक क्रिगर नावाचा केव्हिनचा मित्र होता. ’मीबो’ नावाच्या एका सोशल मीडीया कंपनीतच त्याने त्याआधी काम केलं होतं. त्याच्या अनुभवाचा फायदा होईल, या दृष्टीने केव्हिनने माईकला त्याच्याबरोबर काम करायला बोलावलं. त्यानंतर एखाद्या लोकेशनचे फोटो ’इन्स्टंटली’ मोबाईलवरून अपलोड करता येईल असं ऍप केव्हिन आणि माईक यांनी विकसित केलं. झटपट शेअरिंगची सोय देणाऱ्या या ऍपला त्यांनी नाव दिलं- ’इन्स्टाग्राम’.
 
दरम्यान, आयफोन-४ बाजारात आला होता आणि त्यात फोटो उतम यावेत यासाठी अप्रतिम सुविधा दिलेल्या होत्या. आयफोन-४ आणि इन्स्टाग्राम या जोडीमुळे लोकांना कोणत्याही ठिकाणाचे, लोकांचे किंवा खाद्यपदार्थांचे आकर्षक फोटो काढून ते लोकांबरोबर ’शेअर’ करता यायला लागले. त्यामुळे, इन्स्टाग्रामची ’क्रेझ’च निर्माण झाली. तीन महिन्यांत तब्बल दहा लाख लोकांनी स्वत:च्या मोबाईल फोनवर इन्स्टाग्राम डाऊनलोड केलं!
इन्स्टाग्रामचा पहिला लोगो अगदी साधा होता. खाकी रंगाच्या पार्श्वभूमीवर एक चौकोनी कॅमेरा लेन्स होती आणि तिच्या डाव्या कोपऱ्यात इंद्रधनुष्याचे उभे पट्टे होते. २०१० ते २०१६ हाच लोगो होता. त्यानंतर ’तरुणाई’ला डोळ्यापुढे ठेवून त्यात मोठे बदल करण्यात आले.
लोगोमधली कॅमेरा लेन्स तशीच राहिली. कारण इन्टाग्राम = फोटो यात बदल झाला नव्हता. पण, आधीच्या खाकी रंगाऐवजी ’हॉट पिंक’ रंग आहे. त्यात फिका गुलाबी, पिवळा, केशरी हे रंगही मिसळले आहेत. हे सगळे रंग ’सेलिब्रेशन’चे, उत्साहाचे, जोशाचे रंग आहेत. गडद गुलाबी रंगावर काढलेला पांढरा चौकोन आणि गोल मिळून कॅमेऱ्याच्या लेन्सचा आकार, असा पूर्ण लोगो दिसतो.
 

प्रत्येक क्षण कॅमेरात टिपा आणि तो लोकांसमवेत साजरा करा, हे हा लोगो सुचवतो. ’लाईव्ह व्हिडिओ’, ’रील्स’, ’स्टोरी’, ’फिल्टर्स’, ’म्युझिक’ अशा इन्स्टाग्रामवरच्या सुविधा वापरून करोडो युजर्स रोज त्यांच्या आयुष्यातल्या घटना इन्स्टंटली शेअर करतात. इन्स्टाग्रामसाठी मुद्दाम रील्स केली जातात, फोटो काढले जातात. नवीन फोनवर सर्वप्रथम इन्स्टाग्राम डाऊनलोड केलं जातं. काही वेळ इन्स्टाग्राम ’चेक’ केलं नाही, तर युजर्सना चैन पडत नाही. अशा रीतीने, एक रंग आणि पांढऱ्या रेषांचा हा लोगो आज सोशल मीडीयावर राज्य करत आहे.
****
 
 
#trademark #instagram #logo
 
 "निर्मळ रानवारा"च्या फेब्रुवारी २०२६ च्या अंकात ही कथा प्रकाशित झालेली आहे.