November 16, 2026

रुंग्ली रुंग्लियॉट

रुंग्ली रुंग्लियॉट : सुनीताबाई देशपांडे आणि जी. ए. कुलकर्णी यांच्यामधल्या हृद्य पत्रसंवादाचे माधुरीताई पुरंदरे आणि गिरीश कुलकर्णी यांनी केलेले अभिवाचन- असे या प्रयोगाचे एक वाक्याचे वर्णन करता येईल. पण इतकी मोठी चार नावे एकत्र आली असतील, तर खचितच तो प्रयोग, तो अनुभव एका वाक्यात न मावणारा आहे, हे सांगणे न लगे! 

 

“प्रिय जीए” हे सुनीताबाईंनी जी.एंना लिहिलेल्या पत्रांचे पुस्तक प्रसिद्ध आहे. तसेच, जी.एंनी वेगवेगळ्या साहित्यिकांना आणि स्नेह्यांना लिहिलेल्या पत्रांचे “जी.एंची पत्रे” या नावाचे पुस्तक आहे. त्यात त्यांनी सुनीताबाईंना लिहिलेलीही पत्र आहेत. दिग्दर्शक उमेश कुलकर्णी यांनी या दोन पुस्तकांतला परस्परपूरक मजकूर एकत्र करून, सर्वोत्तम दोन अभिनेते निवडून आणि त्यांना अप्रतिम प्रकाश, ध्वनी आणि नेपथ्याची जोड देऊन एक अद्भुत प्रयोग बसवला आहे.   

स्वत:च्या कार्यक्षेत्रात अतिशय व्यग्र असतानाही, विशेषत: वैचारिक अस्वस्थता अस्सल कलावंताला/ साहित्यिकाला शांत बसू देत नाही. आपण जे वाचतो, जे लिहितो, जे ऐकतो, त्यावर विचार करतो ते कोणालातरी आसूसून सांगावेसे वाटते. त्याचे त्यावरचे मत ऐकावेसे वाटते. पण अशी देवाणघेवाण करण्याच्या पातळीवरचे लोक आसपास असतातच, असे नाही. अशा वेळी प्रचंड घुसमट होते.

एकमेकांचा आदर ठेवूनही घमासान चर्चा, वाद करता येऊ शकतात, हे आताच्या काळात घडणे अशक्यच आहे, पण सोशल मीडियापूर्व काळातही ते अवघड होते. कारण तेच- मतांतरे असली, तरी पूर्वग्रह बाजूला ठेवून मनमोकळी चर्चा करणे, गप्पा मारणे यासाठी समानशील व्यक्ती, मित्र, कुटुंबीय आसपास असतीलच असे नाही. पण तेव्हा लोकांकडे एक सुंदर, प्रभावी माध्यम होते- पत्र! पत्र लिहिणे म्हणजे हृदयाचा एक कप्पाच उघडा करणे! कित्येक भावना, विचार, म्हणणे दुसऱ्यापर्यंत पोचवण्याचे अतिशय सुंदर साधन!  

जीए आणि सुनीताबाई या उच्च वैचारिक पातळीवरच्या दोन व्यक्ती. पण जीए कमालीचे संकोची आणि सुनीताबाई कमालीच्या परखड. त्यामुळे ही वैचारिक घुसळण शेअर करण्यासाठी त्यांना जवळ योग्य व्यक्ती सापडली नसणार. ही उणीव त्यांच्या पत्रव्यवहाराने भरून काढली. एकमेकांप्रती असलेल्या कमालीचा आदरातून, कौतुकातून, भिन्न मतांतून तरीही उत्तम ते एकमेकांना सांगण्याच्या इच्छेतून सुनीताबाई आणि जीए यांची पत्रमैत्री बहरली. या मैत्रीला स्वत:कडूनच गालबोट लागणार नाही याचीही काळजी त्यांनी घेतली. चुका झाल्या तेव्हा माफी मागितली, अधिक-उणा शब्द लिहिला गेला, तेव्हा त्याचे स्पष्टीकरण दिले आणि महत्त्वाचे म्हणजे, रुंग्ली रुंग्लियॉट, अर्थात कुठे थांबायचे, हे त्यांना समजले. म्हणून या पत्रमैत्रीचे मोल अधिक आहे.

मराठी साहित्य, जीए आणि सुनीताबाई या तिघांवर किंवा कोणत्या एकावरही ज्याचे प्रेम आहे, त्याला हा प्रयोग आवडणारच आहे! पण माझ्यासाठी दोन-तीन विशेष कारणे - सुनीताबाईंच्या अनेक मुलाखती आणि लेखनातून त्यांचा स्वभाव, त्यांची मते, आयुष्य जगण्याची त्यांची फिलॉसॉफी मला परिचित होती. पण मी जी.एंच्या फक्त कथा वाचल्या आहेत. त्यामुळे त्यांचा अभ्यास, त्यांची वैचारिक सखोलता, कोणत्याही मतापर्यंत येण्याचा त्यांचा प्रवास, त्यामागची भूमिका याची मला काहीही कल्पना नव्हती. त्याची झलक या प्रयोगातून मिळाली आणि जीए “जीए” “का” होते, याचे अंशत: आकलन झाले. किती बुद्धीमान माणूस होता हा! ’मी आता का लिहित नाही’, यावरचे त्यांचे भाष्य अगदी कान देऊन ऐकण्यासारखे आहे! त्यांच्याबद्दल अपार आदर वाटतो! हॅट्स ऑफ, सलाम मोमेंट होती ती.

दुसरे म्हणजे, प्रयोगाची शिस्त्त! माधुरीताई आणि गिरीश कुलकर्णी- दोघेही कितीऽऽऽऽऽऽ वर्ष काम करत आहेत, केवढे तरी सकस काम दोघांनी केले आहे. त्या अर्थी, दोघेही ’सिनियर’ आहेत, पण काय शिस्तीने प्रयोग सादर करतात! दुसरा वाचन करत असताना, पहिलादेखील मान खाली घालून संहिता वाचत असतो! ते एक क्षणही प्रयोगातले लक्ष ढळू देत नाहीत. ना ते प्रेक्षकांमध्ये बघतात, ना आळस देतात, ना मोबाईल बघतात. ही एकनिष्ठता किती दुर्मीळ आहे!

संगीत आणि नेपथ्य थक्क करणारे आहेत. विशेषत:, शेवट चर्र करणारा आहे, आणि त्याचा परिणाम दृश्यमाध्यमाने काय उंचावला आहे! वाह. विशेष दाद, केवळ त्या नेपथ्यासाठी.

पत्रलेखन हा माझ्या अतिशय जिव्हाळ्याचा विषय आहे. पत्रमैत्रीचे मोल, तिचे सौंदर्य, तिची गरज मी अगदीच ओळखून आहे. त्यामुळे ही पत्रमैत्री त्या दोघांच्या दृष्टीने काय असेल, हे मला अगदी नेमकेच समजू शकते. जेव्हा ही मैत्री संपुष्टात आली, तेव्हा सुनीताबाईंना काय वाटले असेल… कल्पना करू शकते.

जेव्हा तुम्हाला संधी मिळेल, तेव्हा हा प्रयोग बघाच. साहित्यिक, वैचारिक मेजवानी आहे ही. सर्वार्थाने समृद्ध करणारा प्रयोग- रुंग्ली रुंग्लियॉट. #RungliRungliyotPlay #MarathiPlay #रुंगलीरुंग्लियॉट #अभिवाचन

November 6, 2026

संवादाची दिवाळी

#दिवाळी मध्ये मला सगळ्यात आवडणारी गोष्ट म्हणजे त्यानिमित्ताने घरात होणाऱ्या गप्पा आणि घडणाऱ्या चर्चा! 😊😊 सध्या घरात अशी परिस्थिती की सर्व लोक सर्वकाळ प्रचंड बिझी...वीकेंड आणि सुट्ट्यांना सुद्धा! 😞😨 अशावेळी घरात बोलणं होतं, पण "गप्पा" मारायला निवांत वेळच कोणाला नसतो.

"शनिवारी ही कामं करायला वेळ आहे का?"
"घरात जेवायला असणार आहे का?"
"रविवारी अमुक ठिकाणी जाऊया का?"
"त्यांना फोन करायचा राहिला आहे, तो वीकेंडला करून टाकू"...
हे आणि इतपतच संवाद एरवी सुरू असतात. Whatsapp वर निरोप दिले घेतील जातात, कामाच्या याद्या केल्या जातात, voice notes ही पाठवल्या जातात. पण तिथे गप्पा होत नाहीत! 😕

पण दिवाळी आली की,
सुट्ट्या कोणाला कधी आहेत,
दिवाळीच्या कोणत्या सांगीतिक मैफिलींना जायचं,
कोणता फराळ घरी करायचा,
कोणता विकत आणायचा, कुठून आणायचा, किती आणायचा
आकाशकंदील गेल्या वर्षीचे लावायचे का नवीन, रोषणाई कुठे कशी करायची,
कपडे online घ्यायचे, का दुकानात जाऊन...

चर्चा करायला गप्पा मारायला कितीतरी विषय असतात. त्यानिमित्ताने घरात भरपूर बडबड केली जाते 😁 मनात साचलेलं सगळं, मागच्या काही आठवणी, काही फसलेल्या गोष्टी, काही संस्मरणीय पार्ट्या, कार्यक्रम यांची उजळणी आपोआप होते 😊 फराळाचे पदार्थ करताना तर निश्चितच nostalgia पण कढईत परतला जातो 😇❤️

बाहेरच्या जगात इतका नकोसा कोलाहल असताना, घरातली ही चहलपहल, ही गडबड, ही बडबड मात्र फार आवडते, हवीहवीशी वाटते 🥰🥰 शिवाय लक्ष्मीपूजन सोडलं तर तसा कोणताही धार्मिक कार्यक्रम नसल्यामुळे टेन्शन नसतं. सगळ्यांनाच थोडीशी का होईना, उसंत दिवाळी देते.



वातावरणातला अंध:कार दिवाळीमुळे लाक्षणिकच दूर होतो, पण मनातला, घराघरातला अंध:कार मात्र दिवाळीमुळेच निश्चित दूर होतो! 😇 संवादाची ही पणती दिवाळीमुळेच शांत, तरी भक्कमपणे घराघरात तेवत राहते, म्हणून दिवाळीचा सण मनाच्या जवळचा असतो 🌟✨🪔🎆

ही दिवाळी सर्वांना शांतता आणि समाधान देणारी जावो 🥰🙏

October 7, 2026

दृश्यम३ : खटकलेले काही.

 

 #drishyam3 #nospoilers 
माणूस आपल्या कुटुंबाला वाचवण्यासाठी कोणत्याही मर्यादेपर्यंत जाऊ शकतो, हा base आणि हा सिनेमा आहे, timepass म्हणून बघा आणि सोडून द्या, हे गृहितक मान्य करूनही दृश्यम ३ या भागातल्या काही गोष्टी पटल्या नाहीत. 
 
अक्षय्य खन्ना ऐवजी नवीन पात्र आणले आहे जयदीप अहलावत चे. अर्थात त्याची grand entry, पुढे त्याचा swag establish करणे गरजेचेच होते. खुद्द त्याचा screen presence अत्यंत भारी आहे. त्यामुळे त्याला एखादा वाक्प्रचार, विशिष्ट लकब किंवा एखादी accessory दिली असती तरी चालले असते. पण त्याला काय दिले, तर सिगारेट! सिनेमाभर, गरज असो - नसो तो सतत फुंकत आहे. ते smoking डोक्यात गेले! सपोज तो फुंकत नसता तर काय बिघडले असते? त्याने त्याच्या character ला काहीच फरक पडला नाहीये. अशाने smoking ला सर्वमान्यता दिल्यासारखे होते. भारीवाला पोलिस व्हायचे असेल, तर दारू आणि सिगरेटला पर्याय नाही, हे soft marketing होत असते!
 
आणि सगळ्यात मोठा concern... 'आपला मुलगा चुकला होता', हे तीन चित्रपटांमध्ये मिळून एकदाही मीरा देशमुख मान्य करत नाही!!! 😳 फक्त, सॅम मारला गेला आणि विजयने तो खून पचवला हा एकच जप करते. सॅम का मारला गेला? तो अपरात्री तिथे काय करत होता? मान्य आहे, की खून हे उत्तर नाही. पण त्या मुलीकडूनही स्व संरक्षणातून ते कृत्य झाले. तो तिथे नको ते उद्योग करायला गेला नसता, तर आजही जिवंत असता! याची जाणीव किमान तिसऱ्या भागात तरी दोन वाक्यात तिला करून द्यायला हवी होती लेखकांनी. कसला न्याय हवा होता तिला? बये तुझ्या पोझिशन आणि पैशाचा गैरवापर करून तुझं कार्ट गैर उद्योग करत होतं, याचा एकदा तरी खेद व्यक्त करशील??
 
या दोन्ही चुका मी लेखकांच्या पारड्यात घालेन. सिनेमा भारी करताना डायलॉग, दिग्दर्शन सगळं महत्त्वाचं आहेच, पण त्या बरोबर याही गोष्टी केल्या असत्या, तर सिनेमाची उंची अधिक वाढली असती.
लोकांना दुसरा भाग आवडला नव्हता. माझ्या मते, तो best जमून आला होता. त्यात विजय सॅमच्या वडिलांचे दुःख जाणती आणि त्यांना व्यवस्थित closure देतो. शिवाय, आपल्यावरचे बालंटही धुवून काढतो. तेच conclusion योग्य होतं.
(आता त्या सांगाड्यांचा जो काही घोळ घातला आहे, की ज्याचं नाव ते! 😂😂)
 
कीर्तन ऐकून माणूस सुधारत नाही आणि तमाशा पाहून बिघडत नाही, असं म्हणतात. पण कित्येक वर्षांपासून व्यसनांना आणि गैरकृत्यांना सिनेमातून आणि आता web series मधून सतत glorify केलं जात आहे. कथा, पात्र यांमध्ये वेगळेपण आणण्यासाठी लेखक, दिग्दर्शक प्रयत्न करतात, मग clean comedy, clean taking साठी का नाही करत? त्यावरून तमाशा पाहून लोक नाहीत, तरी सिनेमाकर्ते बिघडले आहेत, असं conclusion आपण का काढू नये?
 
****