लोगोकथा - यूट्यूब

 

“निर्मळ रानवारा” नावाचे एक बालमासिक वंचित विकासतर्फे दर महिन्याला प्रकाशित केले जाते. “वंचित विकास” ही पुण्यातली एक मोठी, जुनी समाजसेवी संस्था आहे. मुख्यत्वे शहरातल्या वस्त्या आणि ग्रामीण भागातली मुले-मुली यांचा शालेय अभ्यासक्रमापलीकडेही विकास व्हावा, या हेतूने ही संस्था कार्यरत आहे.

मी या मासिकात दर महिन्याला विविध “लोगों”बद्दल लिहित आहे. लोगो, ट्रेडमार्क हे विषय माझ्या अतिशय आवडीचे आहेत. कॉलेजमधल्या मुलांना कायद्याच्या कक्षेतून मी ते शिकवते, पण लहान मुलांना (आणि मोठ्यांनाही) त्यातली गंमत, त्यांचा उगम, त्यामागचा विचार समजावा, हा मुख्य हेतू आहे. प्रत्येक लोगोची गोष्ट अतिशय इंटरेस्टिंग आहे, आशा करते तुम्हालाही ती आवडेल

जानेवारी, २०२६ च्या अंकात मी “युट्युब”च्या लोगोबद्दल लिहिले आहे. आपल्या प्रतिक्रिया जरूर कळवा. 

 

 

***************

 

लोगो म्हणजे काय?

 

असं समजा, की तुमच्या हातात एक मोबाईल फोन आहे. त्याच्या स्क्रीनवर खूप अॅप्स आहेत. त्यातलं तुम्हाला यूट्यूबचं अॅप शोधायचं आहे. ते तुम्ही कसं शोधाल? तुम्ही पटकन एक लाल चौकोन शोधता, त्यावर एक पांढरा आडवा त्रिकोण असतो. हा आहे “यूट्यूब”चा लोगो. तो विशिष्ट लाल रंग आणि त्यावरचा पांढरा बाण हे चिन्ह तुमच्या ओळखीचं असतं. अगदी २ वर्षांची मुलं, म्हणजे जी मुलं शाळेतही जात नाहीत, तीसुद्धा सहजपणे मोबाईल फोनवर यूट्यूब शोधू शकतात, कारण त्यांना लाल रंगाचा चौकोन ओळखता येतो. तसंच, तुम्हाला व्हॉट्सप वापरायचं असेल, तर तुम्ही हिरवा चौकोन आणि त्यात पांढऱ्या रंगाचा रिसिव्हर हे चित्र शोधता. असं प्रत्येक गोष्टीला एक एक चिन्ह असतं. त्याला म्हणतात ‘लोगो’. खरंतर, कायद्याच्या भाषेत त्याला ‘ट्रेडमार्क’ असं म्हणलं जातं, पण आता सगळीकडे लोगो हेच नाव प्रचलित झालं आहे.

तर, लोगो म्हणजे काय? तर लोगो म्हणजे तुमची, म्हणजे कंपनीची किंवा तिच्या उत्पादनाची ओळख. आपली कंपनी, तिची वस्तू कुठूनही ओळखता यायला हवी, यासाठी हे लोगो अगदी विचारपूर्वक तयार केले जातात. जे लोक ती वस्तू वापरणार, त्यांना पटकन समजेल, त्यांचं लक्ष बरोब्बर तिथेच जाईल असेच लोगो तयार केले जातात. त्यासाठी ‘डिझायनर’ लोक खूप कल्पना लढवतात.

 

यूट्यूबचाच लोगो नीट पाहू. त्यांनी लाल रंग निवडला आहे. लालच का माहीत आहे? कारण, लाल रंग हा सगळ्यात आकर्षक रंग आहे. प्रत्येकाचं लक्ष त्याकडे वेधलं जातंच. (तुम्हीच बघा, तुम्ही एखादं पेन, टीशर्ट किंवा खेळातली कार विकत घ्यायला गेलात, तर तुम्ही सहसा लाल रंगाचंच पेन, टीशर्ट किंवा कार घेता. बरोबर ना? पहा बरं, तुमच्याकडे किती लाल रंगाच्या वस्तू आहेत?) म्हणून यूट्यूबनेही लाल रंग निवडला. आणखीही एक कारण आहे. यूट्यूबचं स्पेलिंग सुरू होतं ‘वाय’ने. सहसा कोणताही क्रम लावायचा असेल, तर ए, बी, सी असा क्रम लावतात. मग त्यात ‘वाय’ तर पार शेवटी जातो. मग किमान शेवटी तरी सगळ्यांचं लक्ष जावं, म्हणूनही त्यांनी लाल रंग निवडला.

 

 

 

आता त्यावरच्या त्रिकोणाकडे येऊ. यूट्यूबवर काय दिसतं? तर सिनेमे, गाणी, कार्टून, मुलाखती इ. म्हणजेच, त्यावर या सगळ्या गोष्टी आपण ‘प्ले’ करतो. आणि, ‘प्ले’चं चिन्ह असतं, एक आडवा त्रिकोण. लाल रंगावर पांढरा रंग उठून दिसतो, म्हणून यूट्यूबच्या लाल चौकोनात वापरलं, ‘प्ले’चं पांढऱ्या रंगातलं चिन्ह. आणि, असा तयार झाला, यूट्यूबचा अगदी साधा, पण सोपा आणि प्रभावी ‘लोगो’. तुम्ही लॅपटॉप किंवा टीव्हीवर यूट्यूब सुरू केलं, तर त्याबरोबर ‘प्ले’ची आडवी रेषही दिसते. म्हणजे, तुमचा ‘स्क्रीन’ किती लहान किंवा मोठा आहे, त्यावरूनही लोगोमध्ये थोडा बदल होऊ शकतो.

 

यूट्यूबच्या लोगोमध्ये एकच रंग आहे. पण अनेक रंग, चित्र, शब्द वापरूनही लोगो तयार केले जातात. त्या प्रत्येक रंगाला, चित्राला आणि शब्दाला काही महत्त्व असतं. अशाच काही लोगोंची माहिती आपण पुढेही पाहणार आहोत. तुम्हाला वाचायला आवडेल ना?

 

****

#logo #youtubelogo #trademark

बधीरत्वाकडे चाललेला प्रवास

 

१)  १) रोज वर्तमानपत्र वाचताना सुन्न व्हायला होतं. युद्धाच्या बातम्या सुरू आहेतच, सामान्यांचा संघर्ष सुरू आहे, लाचखोरी, नेत्यांची आश्वासने… सारे काही विनाअडथळा सुरू आहे. या बातम्या वाचून आता बधीरत्व यायला लागलं आहे. अजूनही हुंडाबळीच्या बातम्या येतात. त्या वाचून मात्र अस्वस्थ व्हायला होतं. मुलगी सासरी नांदावी, ती ’तिथे’ सुखी रहावी म्हणून निर्लज्ज लोकांनी केलेल्या मागण्या आणि त्यांना अजूनही भीक घालणारे मुलींचे बाप आणि खुद्द मुली! मला अनुक्रमे माजुरड्या आणि लाचार बापांपेक्षा या तरुण मुलींचं आश्चर्य वाटतं. यांना अक्कल नसते, का स्वाभिमान?

२)     २) रस्त्यावरून जातानाही अनेक गोष्टी/ घटना/ प्रसंग नजरेस पडत असतात. त्यातला हा अगदी काल घडलेला प्रसंग – एका भेळेच्या दुकानासमोर प्रचंड गर्दी होती (गॅस सिलेंडरची टंचाई झाल्याने बहुदा चाटची मागणी आणखी वाढली आहे, असो.). त्या दुकानासमोर अर्थातच दुचाक्या वेड्यावाकड्या लावलेल्या होत्या, डबल पार्किंगही केलेले होते. माझ्याच वयाची एक बाई त्या दुकानातून पार्सल घेऊन आली, तिच्या दुचाकीच्या मागे कोणीतरी आडवी गाडी लावलेली होती. तिने थोडा आरडाओरडा केला, तर आला एक हीरो. चेहऱ्यावर गुर्मी. ’अशी कशी गाडी लावता, आम्ही कशी काढायची’ असं ती बाई म्हणाली. तो काही बोलला नाही, त्याने गाडी हलवली, पण अशा रीतीने, की त्या बाईला अवघडच जाणार होतं. तिने परत त्याला हाक मारली. एव्हाना त्या मुलाबरोबर असलेले त्याचे दोस्त आणि एक मैत्रीण यांना ’डिस्टर्ब’ व्हायला लागलं होतं. बेपर्वाईने गाड्या लावून, आपला कोणाला त्रास होतोय का याची तमा न बाळगता त्यांना भेळ खायची होती न. मध्यमवयीन काकूंना मदत करणं सोडाच, आपली चूकच त्यांना दिसत नव्हती, ते काय करणार? त्या बाईने परत हाक मारल्यावर हीरोची ’सटकली’ वगैरे. तो तिला पार एकेरीवर येऊन बोलायला लागला. ’ए, एवढं काये? काढ की बाजूने’ वगैरे. तिनेही आवाज चढवला. ’ए जाते का नाही आता? ऽ*‍% कटकट’, असं तोही म्हणाला. शेवटी तिसऱ्याच एका मुलाने त्याची गाडी हलवली आणि ती बाई गेली. ती जातानाही तो परत बडबड करत होताच. त्यावर त्याची मैत्रीण त्याला, ’तू नको ना चिडू’ वगैरे विनवण्य़ाअ करत होती! कहर म्हणजे, आपण बेजबाबदार वागलोय, एका अनोळखी बाईशी आपण अकारण हमरीतुमरीवर आलोय वगैरेची जाणीवच कोणाला नव्हत्ती. ते दुसऱ्याच क्षणी परत टाईमपास करायला लागले.

३)     ३) त्या मुलीला तिच्या या सो-कॉल्ड बॉयफ्रेंडचं वागणं खटकत कसं नाही? तो किंचित प्रोव्होकेशनने शिवीगाळ करतो, हे तिला दिसत नाही का? त्याचं त्याला काहीही वाटत नाही, हे तिला रिअलिइज होत नाही का? या मुलाबरोबर राहिलं तर तो आपल्याशीही असंच वागेल, हा रेड फ्लॅग तिला कळत नाही का? का नाही ती त्याला खडासावू शकत? तुझं वागणं चुकतंय, असं बोलू नकोस, असं म्हणू शकत? असं बोलल्यावर तो तिलाच दोन लगावेल, हे तिला माहित असतं, का नसतं? तिच्यावर कोणती धुंदी / मस्ती / प्रेम / नाईलाज असतो? या मुलींची अक्कल फक्त कपडे/ मेक अप/ रिळं इतकीच का चालते? शिक्षण, स्वाभिमान, स्वावलंबन हे यांच्यापर्यंत पोचलेलं नाही का?

४)     ४) उत्तर : नाही.

म्हणून : मुद्दा क्र. १.  

मला माझ्या अस्वस्थतेचं कारण कळलं. मूलभूत बदल झाल्याशिवाय यात काहीही बदल होणार हेही कळलं. आता वर्तमानपत्रातल्या इतर बातम्या वाचून बधीर होते, तशीच याही बातम्या वाचून होईन, हेही स्पष्ट समजलं. 

#dhurandhar

 

खूप जणांचं खूप लिहून झालंय यावर, म्हणून मग मीही लिहितेय points मध्ये लिहिते म्हणजे थोडक्यात आवरेल 

 

१) मला सिनेमाचा वेग फार आवडला. सतत काहीतरी घडतं त्यामुळे उत्कंठा कायम राहते.

 

२) chapters ची नावे अगदी योजनापूर्वक दिली आहेत, त्यासाठी केलेला विचार आवडला.

 

३) अक्षय खन्ना overhyped वाटला. मला खूप आवडतो तो एरवी, पण यात उगाच एक ताणलेला चेहरा घेऊन वावरला आहे. तो इतका खप्पड, इतका बारीक का झाला आहे याची काळजीच जास्त वाटली फक्त शेवटी, जेव्हा आपण trap झालोय हे त्याला realize होतं, तेव्हाचा अभिनय आवडला.

 

४) अनेक subtle hints : हमझा आल्याच्या रात्री त्याची मारामारी होते, तेव्हा फक्त डोळ्यातून अन्वर चाचा त्याला "मार खा" चा इशारा करतो, रहमान बलोचच्या मोठ्या मुलाचं रक्त हमझा मुद्दाम आपल्या कपड्यांना लावून घेतो, हमझा जमालीला ज्या पद्धतीने स्वतः ला जावई करून घ्यायला सुचवतो, त्यासाठी incriminating video delete करतो, महत्त्वाच्या क्षणांना दिसणारा हमझाचा भूतकाळ, etc

 

५) राकेश बेदी कमाल! जमालीच्या चेहऱ्यावरचा तिरस्कार, तू मेरा बच्चा है असं प्रत्येकाला म्हणणं... बेस्ट ऍक्टिंग.

 

६) संजय दत्तला आदित्य धरने का cast केलं असेल? दगडी शरीर, दगडी चेहरा!

 

७) टोंगाचे वाईट वाटले. असे अनेक वफादार असतात जे केवळ loyalty पायी मरतात. पण तो actor भारी आहे एकदम

 

८) २६/११ चा सीन बघताना अंगावर काटा आला. तेव्हाचे सगळ्यांचेच ॲक्टिंग जबरदस्त. तेव्हाचा रणवीर उच्च!

 

९) netflix वर बघितला. घरी, दिवे चालू ठेवून बघितल्यामुळे हिंसेचा impact कमी झाला. Scenes कापलेही आहेत म्हणे. ते एक बरं झालं.

 

१०) रणवीर सिंगच्या screen presence बद्दल काय बोलावं? प्रत्येक भूमिकेत शोभतो. अगदी ladies vs ricky behel मध्ये सुद्धा गली बॉय, दिल धडकने दो मधला तरुण जितका impressive तितकाच मला थोरले बाजीराव म्हणून पण आवडला होता. यात तर omg, uff वगैरे सगळाच आहे ग्रे घारे डोळे काय शोभलेत त्याला! काय swag ने चालतो ...ओहो!

 

 

पुढच्या भागात त्याचा भूतकाळ, त्याच्या कुटुंबावर झालेले अत्याचार, त्यातून तो गुन्हेगार कसा झाला आणि त्यातून धुरंधर कसा झाला हे असेल, असा अंदाज. शिवाय त्याला कराचीवर राज्य करायचं आहे, तेही होतं का ते कळेल.

 

मला ही propoganda film वाटली नाही. हुशारीने केलेला मसाला मूव्ही वाटला. Review पहिल्या भागाईतकेच चांगले असतील, तर दुसरा भाग थिएटर वर जाऊन बघणार #धुरंधर