June 4, 2018

Kia Ora New Zealand- भाग ३



बे ऑफ आयलंड्ज
न्यु झीलंडचे ढोबळमानाने दोन भाग होतात- नॉर्थ आयलंड आणि साऊथ आयलंड. या नॉर्थ आयलंडचं  सर्वात उत्तरेचं टोक म्हणजे बे ऑफ आयलंड्ज. ’पहिया’ हे इथलं मोठं गाव. पहियापासून जवळ एक ऐतिहासिक महत्त्वाचं ठिकाण आहे- ’वैतांगी ट्रीटी ग्राउन्ड्ज’. या ठिकाणी मूलनिवासी माओरी आणि इंग्रज यांच्यामध्ये तह झाला होता. या तहाचीही एक कथाच आहे. न्यु झीलंडच्या भूमीवर चौदाव्या शतकापासून माओरी नावाचे मूलनिवासी इथल्या छोट्या छोट्या बेटांवर टोळ्या करून रहात होते. त्यांच्यात सतत टोळीयुद्धही सुरू असत. हे माओरी ’कनू’, म्हणजे लाकडी होड्या करण्यात निष्णात होते आणि शिकारीतही. पण, त्या व्यतिरिक्त समाज म्हणून ते अप्रगत होते.
सतराव्या शतकापासून ऑस्ट्रेलियाहून समुद्रात मुशाफिरी करताना डच, फ्रेंच आणि इंग्रज यांना न्यु झीलंडची भूमी सापडली आणि तिचा मोह पडला. इथली समृद्ध आणि कोणाचीच सत्ता नसलेली भूमी सर्वांनाच हवीहवीशी वाटायला लागली. इंग्रजांना राणीच्या नावाने वसाहती कशा निर्माण करायच्या आणि मूलवासियांकडून भूमी कशी गिळंकृत करायची याचा सर्वाधिक अनुभव होता. त्यांनी एका बाजूने माओरींना फ्रेंचांविरुद्ध युद्ध जिंकून दिली, तर दुस-या बाजूने त्यांच्या मिशन-यांनी शांततेसाठी स्वत:ची गरज पटवून दिली. अखेरीस १८४० मध्ये इंग्रजांनी माओरींबरोबर एक तह केला. या तहावर जिथे सह्या केल्या ती जागा म्हणजे वैतांगी ट्रीटी ग्राउंड्ज. या तहांतर्गत इंग्रजांना माओरींची जमिन आपल्या नावे करण्याची, त्यावर वसाहती निर्माण करायची परवानगी दिली गेली होती. या तहाची कलमं आणि त्याचे परिणाम माओरींना समजायला जरा वेळ लागला. आपली जमिन बळकावली जाते आहे हे जेव्हा माओरींच्या लक्षात आले, तेव्हा इंग्रजांबद्दल त्यांचा भ्रमनिरास झाला आणि परत एकदा लढाया सुरू झाल्या. इंग्रजांनी आपल्या अनुभवाच्या बळावर, कधी रक्त सांडून, तर कधी पैसे देऊन या लढाया थोपवल्या. अखेरीस हळूहळू, न्यु झीलंड ही इंग्रजांची वसाहत झाली.
एका माओरी गाईडने तो परिसर हिंडता हिंडता हा इतिहास आम्हाला सांगितला. हा परिसर अतिशय सुंदर आहे. समोरच निळाशार समुद्र, मोकळ्या मैदानावरची अल्हाददायक हवा, फर्न आणि इतर झाडांची हिरवाई- इंग्रजांना या जागेचा मोह का पडला असेल याचं प्रत्यक्ष उत्तरच मिळत होतं! आज  न्यु झीलंडमध्ये युरोपियन/ ब्रिटिश वंशाची लोकसंख्या सर्वाधिक आहे, त्यानंतर नंबर लागतो तो माओरींचा. सर्व माओरी आधुनिक आहेत, न्यु झीलंडच्या मुख्य प्रवाहात मिसळले आहेत. इंग्रजांमुळे न्यु झीलंडची प्रगती झाली यात वादच नाही. पण आपल्या पूर्वजांच्या अज्ञानाचा कसा गैरफायदा घेतला गेला हे सांगताना त्या गाईडच्या मनाला यातना होत असतील का, असा प्रश्न मला उगाचच पडला.
होल इन द रॉक
अठराव्या शतकात कॅप्टन रॉस हा एक साहसी इंग्रज न्यु झीलंडच्या आसपास बोटीने भरपूर फिरला. अनेक छोट्या बेटांचा त्याने शोध लावला. त्याच्या सन्मानार्थ, इथल्या एका बेटाचं नावच ’रॉस आयलंड’ आहे.  पहियाहून या रॉस आयलंडला बोटीने जाता येतं. त्याच बोटीने समुद्रात पुढे गेल्यावर ’होल इन द रॉक’ नावाचा एक जबरदस्त नैसर्गिक चमत्कार दिसतो.
समुद्रात उभे असलेले छोटे डोंगर आणि खडक अनेक शतकं समुद्री वा-यांना तोंड देत असतात. लाटा आणि वारा यांमुळे या डोंगरांची झीज होते आणि ते समुद्रात कोसळतात. वा-यामुळे असंच एक भलंमोठं ’भोक’ या समुद्रातल्या एका डोंगराला नैसर्गिकपणे पडलेलं आहे. त्याला ’भोक’ असं म्हणत असले, तरी ते तब्बल ६० फूटांचं आहे! इथे बोटीनं जाणं हा फारच मस्त अनुभव होता. त्या वेळी भन्नाट गार वारं सुटलं होतं. ’होल’ लांबूनही दिसत होतं, पण वा-यामुळे डेकवर बसणंच काय, उभं राहणंही मुश्किल होतं. आमच्या बोटीच्या चालक बाईने वाटेत जाताना आम्हाला खूप डॉल्फिन्सही दाखवले. आपापली नाकं वर काढून, इकडून तिकडे सुळ्ळकन जाऊन, माफक उड्या मारून आम्हाला अनेक डॉल्फिन्सनी सुखद दर्शन दिलं. आणि मग ख-या अर्थाने दिसलं ते ’होल इन द रॉक’. 

खूपच जवळ होतो आम्ही त्याच्या. निसर्गाचा चमत्कार पाहताना क्षणभर आम्ही स्तब्ध झालो. हे ’होल’ ब-यापैकी मोठं असल्यामुळे बोट त्याच्यातून आरपार जाऊ शकते. ’होल’मधून जात असताना तुमच्या डोक्यावर जर वरच्या खडकातून पाणी पडलं तर तुम्ही खरे भाग्यवान असंही समजलं जातं. पण आम्ही तिथे पोचलो, तेव्हा नेमकी भरती होती. त्यामुळे चालक बाईने कोणताही धोका न पत्करता होलमधून बोट न नेण्याचा निर्णय घेतला. आम्हाला आमचं भाग्य आजमावता आलं नाही. अर्थात, न्यु झीलंडसारख्या सुंदर देशात फिरत होतो, म्हणजे आम्ही भाग्यवान होतोच. तरी आपल्या भाग्याचा खुंटा सतत हलवून खातरी करायची स्वाभाविक इच्छा आपल्याला असतेच ना! पण ते काही होऊ शकलं नाही. अखेरीस, हळहळतच, आम्ही मागे फिरलो.
केप रिंगा (Cape Reinga)
केप रिंगा हे न्यु झीलंडचं उत्तरेचं टोक. आपल्याला नद्यांचे संगम परिचित आहेत, पण केप रिंगा या टोकापाशी दोन समुद्रांचा ’संगम’ होतो. डावीकडे ऑस्ट्रेलिया आणि न्यु झीलंडच्या मध्ये असलेला तास्मान समुद्र आणि उजवीकडे प्रशांत महासागर. अत्यंत निसर्गरम्य जागा आहे ही. इथे एका बाजूला समुद्रावरून वेगाने वाहणा-या वा-यामुळे किना-यावरची रेती उडून महाकाय वाळूच्या टेकड्या तयार झाल्या आहेत. या वाळूच्या टेकड्या इतक्या मोठ्या आहेत, की त्यावर ’सॅन्ड बोर्डिंग’ म्हणजेच वाळूवरून सरकत खाली येण्याचा खेळ खेळता येतो! या टेकड्या एका बाजूला, दुस-या बाजूला निमुळता होत होत समुद्रातच विरघळून जाणारा डोंगर आणि समोरच्या बाजूला निळ्या रंगाच्या अनेक छटांचे फेसाळते दोन समुद्र दिसतात. ही जागा आणखीनच रोमॅंटिक वाटते ती इथे उभ्या असलेल्या दीपस्तंभामुळे. केप रिंगा हे अतिशय मोक्याच्या ठिकाणी आहे. इथून मालवाहतूक करणा-या जहाजांची सतत ये-जा सुरू असते. त्यांच्यासाठी पथदर्शी म्हणून हा दीपस्तंभ १९४१ पासून उभारलेला आहे. सौर उर्जेवर चालणारा हा दीपस्तंभ रात्री दर १२ सेकंदांनी प्रकाशाचा झोत समुद्रात सोडतो. 


आम्ही ज्या दिवशी इथे भेट दिली त्या दिवशी हवा काहीशी ढगाळ होती. पावसाची अगदी बारीक भुरभुरही अधूनमधून होत होती. डावीकडे आक्रमक आणि उसळणारा तास्मान समुद्र, उजवीकडे त्याला आपल्यात सामावून घेणारा धीरगंभीर प्रशांत महासागर आणि मधोमध उठून दिसणारा दीपस्तंभ यांचं मनाला शांतवत नेणारं दृश्य दिसत होतं. या मंत्रमुग्ध करणा-या वातावरणात भर घातली एका माओरी श्रद्धेने. 



समुद्रात झेपावणा-या डोंगरावर पायथ्याजवळ एकच एक झाड उभं आहे. त्याचं नाव आहे- ’द एन्शन्ट सर्व्हायव्हर’. इथे समुद्री वारं सतत वहात असतं. इथे सुपीक माती नाही, आहे ती फक्त रेती. झाडं रुजण्याकरता आणि उगवण्याकरता कोणतीही अनुकूल परिस्थिती नसतानाही हे एकच झाड मात्र चक्क एका खडकावर तग धरून आहे. म्हणूनच माओरींकरता हे झाड अतिशय महत्त्वाचं आहे. माओरींचा असा समज आहे, की मृत्यूनंतर माओरींचा आत्मा या ठिकाणी येतो. इथे, या एकुलता एक झाडाची मुळं धरून तो आत्मा समुद्रात प्रवेश करतो आणि समुद्र मार्गाने प्रवास करत त्याच्या मूळ ठिकाणी बाहेर पडतो. त्यानंतरच तो आत्मा त्याच्या पुढच्या प्रवासाला जातो. प्रत्येक आत्म्याचा प्रवास निर्विघ्न व्हावा म्हणून माओरींकरवी इथे अनेकदा मोठ्या प्रमाणात मोक्ष विधीही होतात. गंमत बघा… आपली अशी समजूत आहे की समुद्राखाली ’पाताळ’ आहे; स्वर्ग जर ’वर’ असेल, तर नरक ’खाली’ आहे. थोडक्यात सांगायचं, तर सगळ्या पुण्यवान, शुद्ध गोष्टी ’वर’, तर पापी लोकांचं स्थान ’खाली’. पण आपल्याला नकोशा असणा-या याच पाताळाद्वारे माओरींना मात्र मोक्ष मिळतो! प्रत्येक धर्मात, पंथात अनेकदा अशा आपल्या धारणांपेक्षा अगदी विरुद्ध समजूती असतात! पण त्या समजून घेताना मात्र मजा वाटते, नाही का?  
बे ऑफ आयलंड्जच्या या छोट्या सहलीत आम्ही थोडा इतिहास जाणून घेतला, निसर्गाच्या सौंदर्यावर लुब्ध झालो आणि आम्हाला माओरींच्या आयुष्यात डोकावण्याची संधीही मिळाली. कोणत्याही घाई आणि गजबजाटाविना गेलेले हे दोन दिवस अपार समाधान देणारे होते. आता वेध लागले होते आणखी एका नैसर्गिक चमत्काराच्या प्रदेशाचे- रोटोरुआचे.
क्रमश:  

May 1, 2018

Kia Ora New Zealand- भाग २



ऑकलंड
भारतातून न्यु झीलंडला विमानाने जाण्याकरता मुंबई-ऑलकंड किंवा मुंबई-क्राईस्टचर्च असे पर्याय आहेत. कोणती विमान कंपनी आहे त्यानुसार मधले थांबे आणि विमानप्रवासाकरता लागणारा वेळ बदलतात. आमचा प्रवास पुणे-मुंबई-बॅंकॉक-सिडनी-ऑकलंड असा खूप लांबचा होता. प्रचंड एक्साईट होऊन निघालो. सुरूवातच एकदम छान झाली. मुंबईची फ्लाईट वेळेवर निघाली. बॅंकोक, सिडनी हे थांबेही अगदी वेळेवर पार पडले. आता उरलेला सिडनी-ऑकलंड हा प्रवास अवघ्या तीन तासांचा. एव्हाना प्रवास करून कंटाळा आला होता, आणि आता न्यु झीलंडमध्ये प्रवेश करण्याकरता अगदी आतूर झालो होतो. तीनच तासात आपलं ड्रीम डेस्टिनेशन येणार याची एक्साईटमेन्टही होती; आणि माशी शिंकली!
सिडनीचं विमान एकदम वेळेवर निघालं, आकाशात स्थिरावलं आणि अचानक घोषणा झाली… आपण विमान परत सिडनीला नेतोय! च्यामारी, हे काय? आमच्या कपाळाला आठ्या! पण आश्चर्य म्हणजे, समस्त गोरे निर्विकार! एकानेही विचारलं नाही, ’का बाबा?’ आम्हीच एका स्टुवर्डला थांबवून विचारलं, की झालंय काय? तर तो म्हणाला, कूलिंगचा काहीतरी प्रॉब्लेम आहे! गंमत बघा, आकाशात वेळेवर उडालेलं विमान कोणतीही इमर्जन्सी नसताना, कोणतीही टेररिस्ट थ्रेट नसताता, कोणतीही मेडिकल कन्डिशन नसताता केवळ टेक्निकॅलिटीवर चक्क रिवर्स नेत होते!! अहो, हा चेक विमान हवेत झेपावण्यापूर्वी करायचा असतो ना? असो. आमचं कोण ऐकणार होतं? विमान एक तास न्यु झीलंडच्या दिशेने गेलं आणि परत निघालं! L बर, परत गेल्यावर एक तास आम्ही नुसतेच विमानात. फक्त घोषणा- चेकिंग सुरू आहे. मग सांगितलं, चला एअरपोर्टवर, वेळ लागणार आहे! आलो निमूट, दुसरं करणार काय? तिथे चक्क तीन तास गेले. आमचं सगळं पुढचं नियोजन बोंबललं. पण नाईलाज को क्या इलाज? शेवटी एकदा एकूण सहा तासांच्या डीलेनंतर परत एकदा आम्ही सिडनी- ऑकलंड प्रवास सुरू केला.
न्यु झीलंडच्या एरपोर्टवर आणखी एक महत्त्वाची फॉर्मॅलिटी पूर्ण करायची होती. न्यु झीलंड हा एक बेट-देश आहे आणि या देशाला आपल्या नैसर्गिक संपत्तीचा आणि वारशाचा अभिमान आहे. त्यामुळेच, परदेशातून येणा-या प्रत्येक प्रवाशाच्या सामानाची कसून चाचणी केली जाते. या देशात काही पदार्थ आणायला पूर्ण बंदी आहे, तर काही पदार्थ तुमच्याबरोबर असतील, तर तुम्ही ते ’डिक्लेअर’ करणं अपेक्षित आहे.
१)      कोणत्याही प्रकारची माती या देशात नेता येत नाही. सामानात नमुन्यादाखल असलेली माती तर चालत नाहीच, पण पायातल्या बुटांवरही वाजवीपेक्षा जास्त माती असलेली चालत नाही. सामानात पादत्राणांचा एखादा जास्तीचा जोड असेल, तर त्याचाही तळवा ’स्वच्छ’ असावा लागतो. तो तसा नसेल, तर ते बूट विमानतळावर ठेवून घेतले जाऊ शकतात!
२)      कोणत्याही प्रकारच्या ’बिया’ (ज्या जमिनीत रुजल्या तर त्यांच्यापासून झाड उगवू शकतं) या देशात तुम्ही नेऊ शकत नाही. यात वाळवलेल्या बिया, सुकामेव्यातल्या बिया आणि ताजी फळंही समाविष्ट आहेत.
३)      कोणत्याही प्रकारची दुग्ध उत्पादनं, जसे की दुधाची भुकटी, खवा, तूप, मलई बर्फी, दूध इ. आणायला परवानगी नाही.
आपण प्रवासाला जातो, तेव्हा ’खाऊ’ म्हणून आपल्याकडे सहसा लाडू असतात (पण लाडवात तूप असतं), चिवडा असतो (त्यात असतात दाणे), इन्स्टन्ट चहाचे पाऊच असतात (त्यात असते दुधाची भुकटी). मग हे असे पदार्थ न्यायचेच नाहीत? तर, तसं नाही. कोणताही खाद्यपदार्थ पदार्थ नेऊ शकतो. तो नेताना दोन पथ्य पाळायची:-
१)      शक्यतो खाऊ ब्रॅन्डेड आणि पॅक्ड असावा. कारण त्यावर त्याचे घटकपदार्थ लिहिलेले असतात. म्हणजेच अधिका-यांना शंका आली, तर ते घटक ते वाचू शकतात.
२)      घरगुती खाऊ नेला असेल, तर विमानातच, उतरण्यापूर्वी एक फॉर्म दिलेला असतो, त्यावर तुम्ही काय काय नेलं आहे हे रीतसर ’डिक्लेअर’ करून टाकायचं. त्या फॉर्मवर असे प्रश्न असतात- Are you carrying any seeds or nuts? आमच्याकडे दाण्याची चिक्की होती, म्हणून आम्ही ’Yes’ वर खूण केली. विमानातून उतरल्यानंतर जेव्हा हा फॉर्म देऊन परत एकदा तपासणी झाली, तेव्हा फॉर्म वाचून अधिका-याने विचारलं, कोणत्या बिया आहेत? मी ’peanuts in an energy bar’ असं सांगितलं. त्याचं समाधान झालं. चिक्की आमच्याकडेच राहिली.  
३)      कटाक्षाने एक पाळायचं, की काहीही लपवायचं नाही. जे जे नेलं असेल ते ते सगळं घोषित करून टाकायचं. पुष्कळदा ते फक्त फॉर्म वाचून सोडून देतात. कधीकधी सामान उघडून दाखवायला सांगतात. पण लपवालपवी करून पुढे निघालो आणि त्यांना शंका आली, तर भर विमानतळावर सर्वांसमोर आपली झडती घेतली जाऊ शकते. त्यात आक्षेपार्ह काही सापडलं, तर ते सामान ते फेकून तर देतातच, पण क्वचित दंडही होऊ शकतो. त्यांच्याकडे प्रशिक्षित असे ’स्निफर डॉग्ज’ असतात. त्यामुळे त्यांच्यापासून काहीच लपू शकत नाही.

आता या कुत्र्यांची आणि आमची गंमत सांगते. आम्ही ह्या सर्व तपासणीतून बाहेर आलो. सामान घेऊन चालायला लागलो आणि एक कुत्रा लागला की आमच्या मागे! अधिकारीही चक्रावले, कारण आम्ही सगळंच डिक्लेअर केलं होतं आणि त्यांचं समाधानही झालं होतं. पण कुत्र्याला आमच्या सामानातली एक ’सॅक’ फारच आवडली होती. तिची परत कसून तपासणी झाली. सगळं सामान काढलं, सॅक पूर्ण उलटीपालटी केली, तरी त्यात काहीच सापडलं नाही. तरी कुत्रा का थांबवतोय? मग लक्षात आलं! आम्हाला विमानात खायला ’संत्र’ दिलं होतं. ते आम्ही तिथेच खाल्लं होतं, पण ती पिशवी आमच्या सामानात होती, तिला संत्र्याचा वास येत होता! संत्र हे ’बी’वर्गीय फळ असल्याने, ते न्यु झीलंडमध्ये आणायची परवानगी नाही. कुत्र्याला याचं ट्रेनिंग दिलेलं होतं! वास येत असल्यामुळे तो आम्हाला अडवत होता. शेवटी अधिका-याने ती रिकामी पिशवी त्याला दाखवली, त्याच्यासमोरच ती टाकून दिली… त्यानंतर कुठे श्वानभाऊंनी आमची वाट सोडली. त्याची कर्तव्यदक्षता पाहून आम्ही थक्क झालो! अधिका-यांनीही त्याला शाबासकी आणि खाऊ दिला आणि आम्हाला अनेकदा ’सॉरी’ म्हणाले. त्या इमानदार प्राण्याचा फोटो काढायची तीव्र इच्छा माझ्या मुलाला झाली होती, पण तो काही फारसा ’फ्रेन्डली’ दिसत नव्हता, त्यामुळे तो बेत रद्द करून अखेर आम्ही न्यु झीलंडच्या भूमीत पाय ठेवला!
*****
ऑकलंड हे न्यु झीलंडमधलं सर्वाधिक लोकसंख्या असलेलं बंदर-शहर आहे. न्यु झीलंडच्या एकूण ४७ लाख लोकसंख्येपैकी १७ लाख लोक एकट्या ऑकलंडमध्ये राहतात! ऑकलंडमध्ये मूलनिवासी माओरी, युरोपियन, अमेरिकन, भारतीय आणि अन्य एशियन लोक अगदी गुण्यागोविंद्याने राहतात. ऑकलंडचा भूभाग एकेकाळी ज्वालामुखीच्या उद्रेकातून तयार झालेल्या जमिनीवरचा आहे, त्यामुळे शहरात तीव्र चढ-उतार आहेत. ऑकलंडला खूप मोठी दोन व्यावसायिक बंदरं आहेत. गंमत म्हणजे, एक बंदर पॅसिफिक महासागरात आहे, तर एक तास्मान समुद्रात! प्रचंड गजबज असलेल्या या शहरात पार्किंगची आणि एकूणच रहिवासाची समस्या तीव्र आहे. कामकाजाच्या दिवसात शक्यतो लोकांना बस-ट्रेनने प्रवास करण्याकरता प्रोत्साहन दिलं जातं. नवीन लोकसंख्येला सामावून घेण्याकरता ठिकठिकाणी नवी बांधकामंही चालू आहेत. इतके दिवस छोटी, टुमदार स्वतंत्र घरं बांधली जात असत, पण आता तिथेही उंच इमारती बांधल्या जात आहेत. हे शहर राहण्याच्या दृष्टीने महाग आहे, तरीही इथे     मिळणा-या व्यावसायिक संधींमुळे समस्त नव्या-जुन्या न्यु झीलंडवासियांचा ओढा याच शहराकडे आहे हेही खरं!
ऑकलंडमध्ये आम्ही ’ऑकलंड दर्शन’ बसने फिरलो. ड्रायव्हर-कम-गाईड बाईने बस चालवता चालवता अनेक सुंदर स्थळं दाखवली, त्यांची माहिती सांगितली, काही ठिकाणी उतरवून फिरायला मोकळा वेळ दिला. नावाजलेले ऑकलंडचे विद्यापीठ, हार्बर ब्रिज, ऑकलंड आर्ट गॅलरी, एक्वेरियम, बागा अगदी पाहण्यासारखे आहेत. बंदरावरून समोरच ’रांगिटोटो’ नावाचं बेट दिसतं, जे ज्वालामुखीच्या उद्रेकामुळेच तयार झालेलं आहे. आज तिथे कोणताही धोका नाही त्यामुळे ज्वालामुखी झालेल्या या प्रदेशाच्या अर्ध्या दिवसाच्या सहली तिथे जातात. ही एक वेगळी सहल करायला आम्हाला आवडली असती, पण आम्हाला आधी त्याबद्दल कोणतीही माहिती मिळाली नाही, त्यामुळे आमची ही सहल हुकली. बंदरावर जेट्टीच्या काठाने अनेक छोटी रेस्टॉरंट्स आहेत. सकाळी गेलात, तर बोटीनं आलेले ताजे मासे तिथे ताबडतोब भाजून खायला मिळू शकतात. आम्ही दुपारी गेलो होतो, त्यामुळे ते काही खायला मिळाले नाहीत, पण नुसतं जेट्टीच्या काठाने हिंडण, बोटींची आणि जहाजांची ये-जा बघणं हाही एक मस्त अनुभव होता. ऑकलंडचं सर्वात मोठं आकर्षण म्हणजे स्काय टॉवर. ३२८ मीटर उंची असलेला हा टॉवर ऑकलंडची शान आहे. शहरात कुठूनही हा टॉवर दिसतो आणि स्कायलाईनवर अतिशय मोहकही दिसतो. टॉवरच्या आत वर ५०व्या मजल्यापासून वेगवेगळ्या  लेव्हल्सवर फिरतं रेस्टॉरंन्ट, कॅफे, स्कायवॉक, बंजी जंपिंग अशा सुविधा आहेत. याची रचना गोल असल्यामुळे संपूर्ण शहराचा नजारा दिसतो. तिथे स्कायवॉक करावासा वाटत होता. टॉवरच्या आत एका ठिकाणी जमिनीवर फरशीऐवजी काच आहे आणि काचेतून थेट खालचा रस्ताच दिसतो. संपूर्ण सुरक्षित काचेवर उभं राहतानाही पोटात गोळा आला, त्यामुळे स्कायवॉकचा विचार सोडला. त्या ऐवजी कॅफेमध्ये गरमागरम हॉट चॉकलेट पीत समोर पसरलेल्या समुद्राकडे निवांत बघत बसलो.
पुण्याहून निघून आता किती तास झाले होते, याचा हिशोबच करावा लागत होता. प्रवासाच्या शेवटच्या टप्प्यात उगाचच वेळ गेला होता. प्रचंड दमणूक झाली होती. तरी आता ते सगळं मागे पडलं होतं. आता स्काय टॉवरमध्ये फारच मस्त वाटत होतं… अंत भला तो सब भला असं म्हणतो ना, अगदी तसंच… आपण एका अतिशय गजबजलेल्या शहराच्या मध्यात, खूप उंचावर बसलो आहोत, आजूबाजूला गर्दी असली तरी ती त्रासदायक नाही, आपल्यालाही कोणतं व्यवधान नाही, अनेक महिने पाहिलेलं न्यु झीलंडचं स्वप्न प्रत्यक्षात उतरलं आहे आणि आपण आज ऑकलंडसारखं महत्त्वाचं शहर थोडं का होईना फिरलो आहोत याची सुखद जाणीव होत होती. काही वेळ आम्ही तसेच नि:शब्द बसून राहिलो. असे अगदी मोजके क्षण असतात, जेव्हा मनात काठोकाठ केवळ आनंद भरून राहिलेला असतो. ती वेळ त्यापैकी एक होती.
**** 
क्रमश: 

(या लेखाचा काही भाग ’मेनका, २०१८ च्या मार्चच्या अंकात पूर्वप्रकाशित झालेला आहे.)

April 4, 2018

किआ ओरा न्यु झीलंड! भाग-१



पूर्वतयारी
केल्याने देशाटन, पंडित मैत्री, सभेत संचार ।
शास्त्र, ग्रंथ विलोकन, मनुजा चातुर्य येतसे फार ।।
अशी एक आर्या आहे. यातली पंडित मैत्री, सभेत संचार आणि शास्त्र ग्रंथ विलोकन करणं काही आमच्यासारख्या सामान्यांना शक्य नाही. त्यामुळे चतुरपणा येण्याकरता त्यातल्या त्यात आम्हाला करण्यासारखं आहे ते देशाटन. जे आम्ही जमेल तसं जरूर करतो. त्या प्रमाणे २०१७ साली दिवाळीच्या सुट्टीत परदेशवारी करायचं असं निश्चित झालं होतं. जायचं कुठे हे ठरवायचं होतं.
युरोपला नक्की जायचं नाही, हेही ठरलंच होतं. युरोप खंडातला प्रत्येक देश अगदी बघण्यासारखा आहे. तो देश थोडा तरी कळावा, बघावा, यासाठी प्रत्येक देशात किमान चार दिवस तरी जायला हवं. त्यामुळे रिटायरमेन्टनंतरच युरोपला जायचं आहे. २०१७ ला कुठे जायचं मग? पर्याय होते; याच क्रमाने- श्रीलंका, मॉरिशस, दुबई, मालदीव्ज, न्यु झीलंड.
प्रत्येक शाळेच्या वर्गात असा एक विद्यार्थी असतो, जो नववीपर्यंत कोणाच्या फारसा लक्षातही नसतो. पण दहावी सुरू झाली की तो अचानकच पहिल्या परिक्षेपासून भरघोस गुण मिळवायला लागतो आणि बोर्डात एकदम पंच्याण्णव वगैरे टक्के मिळवतो! न्यु झीलंडचं आणि आमचं अगदी असंच झालं. न्यु झीलंडबद्दल खूप पूर्वीच आम्ही ’एकदा इथेही जाऊ’ एवढीच खूणगाठ बांधली होती. पण तिथे जाणं कधीच अग्रक्रमावर नव्हतं. या वर्षीही पर्यटनाकरता श्रीलंका हा देश जवळपास निश्चितही झाला होता. पण मास्तर जसे बरोब्बर गुणी विद्यार्थी शोधून त्यांची दहावीच्या स्कॉलर बॅचकरता निवड करतात, अगदी तसाच मिलिंदने, म्हणजे माझ्या नव-याने यादीच्या तळाशी असलेला न्यु झीलंड पहिल्या स्थानावर आणला आणि चौकशीला सुरूवात केली.
अनेक पर्यटक ऑस्ट्रेलिया-न्यु झीलंड अशी एकत्र ट्रिप करतात. ऑस्ट्रेलिया हा खंड प्रचंड मोठा आहे. पर्यटक म्हणून किमान नावाजलेली शहरं आणि स्थानं बघायची तरी १५ दिवस लागतात. मग अशा वेळी न्यु झीलंडवर थोडा अन्याय होतो. कसेबसे ६-७ दिवस त्या देशाला दिले जातात आणि मग धड कोणताच देश बघून होत नाही. त्यामुळे आम्ही फक्त न्यु झीलंडवर लक्ष केंद्रित केलं.


चौकशीला सुरूवात करताच, अनेक मदतीचे हात पुढे आले. मिलिंदचा एक मित्र आणि माझी एक मैत्रिण न्यु झीलंडवासीच होते. त्यांनी ताबडतोब निर्वाळा दिला, की इकडे याच, इकडेच या! काही आणखी ओळखीचे लोक, नातेवाईक मंडळी नुकतीच तिथे पर्यटनाला जाऊन आली होती, त्यांनीही ’जरूर जा’ असं सांगितलं. मग आम्ही उभयतांनी थोडा खर्चाचा अंदाज घेतला. हे उघडपणे लिहिणं मला आवश्यक वाटतं, कारण पर्यटन हा चैनीचा विषय आहे. परदेशात तर बराच जास्त खर्च होतो. आणि आम्ही मध्यमवर्गीय नोकरदार माणसं. त्यामुळे ही चैन करण्यापूर्वी खर्चाचा विचार करणं भागच होतं. पण मिलिंदकडून ग्रीन सिग्नल मिळाला.आणि आम्ही उत्साहाने तयारीला लागलो.
न्यु झीलंड हा पर्यटक-स्नेही देश आहे. या देशाला त्याचं सर्वाधिक उत्पन्न पर्यटनामधून मिळतं. साहजिकच, या देशात पर्यटकांकरता आवश्यक अशा सर्व सोयी आणि सुविधा आहेत. प्रत्येक प्रकारच्या पर्यटक आपल्याकडे आकर्षित होईल याची पुरेपूर काळजी न्यु झीलंडने घेतलेली आहे, असंही म्हणायला हरकत नाही!
भौगोलिकदृष्ट्या, न्यु झीलंड दक्षिण गोलार्धातला एक चिमुकला देश आहे जो चारही बाजूंनी समुद्राने वेढलेला आहे. अनेक शतकांपूर्वी जेव्हा गोंडवन हा प्रचंड खंड भूगर्भीय हालचालींमुळे फुटला आणि अनेक खंड जन्माला आले, त्यानंतर ऑस्ट्रेलिया या मोठ्या भूभागापासून आणखी एक भाग फुटला आणि न्यु झीलंडचा जन्म झाला. या देशात तेराव्या शतकापासून मानवी वस्ती आहे असा शोध लावण्यात यश आलेलं आहे. ही दक्षिण गोलार्धातली सर्वात शेवटची मानवी वस्ती आहे. प्रामुख्याने या देशाचे ’नॉर्थ आयलंड’ आणि ’साऊथ आयलंड’ असे दोन भाग पडतात. दक्षिणेला असल्याने, तिथलं ऋतुमान हे भारताच्या संपूर्णपणे विरुद्ध- आपल्याकडच्या थंडीत, तिथे उन्हाळा आणि उलट. आणि अर्थातच, हवामान आपल्यापेक्षा गारेगार! इथे समुद्राखालच्या भूगर्भीय हालचालींमुळे अनेक नैसर्गिक आश्चर्य निर्माण झालेली आहेत. पर्यटकांना याच सौंदर्याची भूल पडते.
न्यु झीलंड अतिशय निसर्गरम्य आहे. हा संपूर्ण देशच सुंदर आहे. अगदी चित्रातल्यासारख्या. इथे कदाचित इतर देशांच्या मानाने मानवनिर्मित प्राचीन शिल्प अथवा इमारती कमी असतील, पण त्याची कमतरता नैसर्गिक सौंदर्याने भरून निघालेली आहे. संपूर्ण देशात, या टोकापासून त्या टोकापर्यंत समुद्र, डोंगर, बर्फ, नद्या, तळी, हिरवीगार कुरणं अशी मुक्तहस्ते उधळण आहे. प्रदूषण नावालाही नाही. मानवी वस्ती विरळ. त्यामुळे हे नैसर्गिक सौंदर्य अनाघ्रात आहे.
नुसतंच निसर्गदर्शन एकसुरी होऊ नये, म्हणून न्यु झीलंडमध्ये मुद्दाम साहसी खेळ विकसित केलेले आहेत. या देशाचं वैशिष्ट्यं असं, की डोंगर आहेत, पण फार उंच नाहीत. आणि तसं असूनही त्यावर हिवाळ्यात बर्फवृष्टी होते! त्यामुळे स्किइंग, स्केटिंग या खेळांपासून ते बंजी जंपिंग, स्काय डायव्हिंग, पॅरा सेलिंग, पॅरा जंपिंग, गन्डोला राईड्ज, सर्व      त-हेचे वॉटर स्पोर्ट्स यांचीही रेलचेल आहे. प्रत्येकाच्या तब्येतीला आणि साहसी वृत्तीला मानवेल असा एक तरी खेळ इथे आहेच, त्यामुळे पर्यटकांना याचंही आकर्षण वाटतं.
न्यु झीलंड ही मूलत: एक युरोपियन कॉलनी होती. त्यामुळे इंग्लिश ही इथली प्रमुख भाषा आहे. पर्यटकांच्या दृष्टीने हा एक खूप मोठा प्लस पॉइंट आहे. यामुळे आपण इथे आपापले, एकटेदुकटेही सहज फिरू शकतो. काही अडलं, तर विचारू शकतो. भाषेचा अडसर येत नाही. तसंच, इथे फिरण्याचेही अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. अनेक पर्यटन कंपन्या इथे त्यांच्या सहली आणतात. आपल्याला त्यांच्याबरोबर येण्याचा पर्याय आहेच. पण त्यांचा आखीव कार्यक्रम नको असेल, तर आपण स्वत:ची ट्रिपही आखू शकतो. पर्यटन कंपन्या आपल्या मागणीनुसार तशी ट्रिप आखून देतात. आजकाल सर्व बुकिंग्ज इंटरनेटचा वापर करून ऑनलाईनही करता येतात, त्यामुळे आपण घरबसल्याही स्वत: हे करू शकतो. अतिशय सोपी आणि सुटसुतीत स्थानिक दळणवळण सेवाही इथे पुरवली जाते. पर्यटकांच्या सोयीला प्रत्येक ठिकाणी प्राधान्य दिलेलं आहे. शहरांच्या मध्यवर्ती भागात स्थानिक बसेसची माहिती मिळते. सर्व लोकप्रिय पर्यटक स्थानांवर या बसेस सांगितलेल्या वेळी सुटतात. त्याचं बुकिंग अगदी जाण्याचा आदल्या दिवशीही करता येतं, किंवा एक महिना आधी, ऑनलाईनही करता येतं. बर, तुम्हाला आणखी थोडी साहसी मजा अनुभवायची असेल, तर संपूर्ण न्यु झीलंड देश हा चक्क एखादी कार भाड्याने घेऊनही फिरता येतो! भारतीयांना तर हे अतिशय सोपं जातं, कारण इथे ’लेफ्ट हॅंड ड्राइव्ह’, म्हणजेच आपल्यासारखीच वाहतूकीची पद्धत आहे. तसं करण्याकरता हव्यात फक्त दोन गोष्टी- चारचाकी चालवण्याचा तुमच्या देशातला वैध परवाना, जो किमान एक वर्षापूर्वी काढलेला असेल आणि एक क्रेडिट कार्ड! बस्स, या दोन गोष्टी असल्या की आपण विमानतळावर उतरल्यानंतर थेट आपल्या गाडीत बसून पर्यटनाला सुरूवात करू शकतो!  
त्यामुळे, निसर्गसौंदर्य, साहस, सेवा, सुविधा, सुटसुटीतपणा, भाषा आणि महत्त्वाचं म्हणजे सुरक्षितता- या सर्वच कसोट्यांवर न्यु झीलंड उत्तीर्ण होतो. आम्हाला जसजशी ही माहिती मिळत गेली, तसतसे आम्ही जाण्याच्याही आधीपासून या देशाच्या प्रेमात पडायला लागलो! मिलिंदने अनेक जणांशी बोलून ’इटिनररी’ तयार केली. विमानाची तिकिटं आमची आम्हीच काढली. तिकडचं हॉटेलांचं आरक्षण, स्थानिक बसेसचं आरक्षण याकरता आम्हाला एक न्यु झीलंडमध्येच राहणारा ’जोशी’ नावाचा एजन्ट सापडला! जोशी प्रोफेशनल टूर एजन्ट आहेत, त्यामुळे हे त्यांचं कामच होतं. पण आम्हाला उगाचच आनंद झाला तो परदेशात एक भारतीय सापडल्याचा! माझी एक मैत्रीण ऑकलंडमध्येच स्थायिक झालेली आहे. सर्व प्राथमिक गोष्टी पूर्ण झाल्यावर आमचे व्हॉट्सॅप मेसेजेस आणि फोन कॉल्स सुरू झाले. तिने परत एकदा ’ये ये’ असं प्रेमाने आमंत्रण दिलं. तारीख ठरली, आरक्षणं झाली, माहिती काढून झाली. आता वेध लागले प्रवासाचे. एक नवीन देश पाहण्याचे, जो आम्हाला म्हणत होता, ’किआ ओरा’, अर्थात, वेलकम!   

-क्रमश:

(आम्ही २०१७ च्या दिवाळीत न्यु झीलंडला जाऊन आलो, त्या अनुभवाबद्दल ही लेखमालिका आहे. ती दर महिन्याला ’मेनका प्रकाशन’ च्या ’मेनका’ या अंकात प्रकाशित होत आहे. हा लेख मेनकाच्या फेब्रुवारी, २०१८ च्या अंकात प्रकाशित झाला आहे.)