मंगळागौर

भाग २

रात्री सुधाकडे बरीच गडबड होती. त्यांच्या सोसायटीच्या हॉलमधे डिश आणि पुढे खेळ होते. नातेवाईक, शेजारणी, मैत्रिणी, सासरच्या, माहेरच्या अश्या बर्‍याच बायका होत्या. हळूहळू बायका जमत होत्या. सीमा दारापाशीच थांबली होती.. सकाळी पूजा आणि आत्ता सजावट अगदी मनासारखी झाली होती. संपूर्ण पांढरी सजावट केली होती.. भाताची पिंड, लोकरीचे आसन आणि जुई-मोगर्‍याची फुलं बाजूनी. मधेच एखादं अबोलीचं फूल, बाजूनी मुख्यत्वे पांढरी रांगोळी आणि पिवळा-लाल रंग.. सुंदर दिसत होतं खरंच. कृत्तिकानी तीनचार वेळा सांगितलंही तिला तसं, तिला जमेल तशी मदतही केली.

इतक्यात सीमाला विदुलाची आई येताना दिसली. समीर-विदुलाचा अजून पत्ता नव्हता. सीमा जराशी अवघडली. त्यांच्या तसं ओळखीचं कोणीच नव्हतं. किमान विदुला येईपर्यंत तिलाच त्यांच्याशी बोलणं भाग होतं.
"या. सापडला ना हॉल?"
"हो, तसं माहित होतं साधारण.."
"विदुला आली नाही अजून.. येईलच आता.. तोवर हळदीकुंकू घ्या.."
त्या दर्शन घेऊन पुन्हा सीमाच्या शेजारीच येऊन उभ्या राहिल्या, तसं सीमाला समजेना, आता बोलावं तरी काय? पण त्यांनीच सुरुवात केली,"कशी झाली पूजा? किती मुली होत्या?"
"४ जणी होत्या, त्याही कश्याबश्या मिळाल्या.. आपल्यावेळसारखं राहिलं नाही आता." थोडसं हसून ती म्हणाली..
"हो ना. आपल्या वेळी ८-१० जणी तर सहज जमायच्या नाही? वेगळं बोलावणं असं लागायचं नाही कोणाला.."
"बघा ना.. आत्ताच्या मुलींना वेळ नाही आणि आवडही.." बोलता बोलता सहजच सीमाच्या मनातला सल बाहेर पडला आणि तीच चमकली. विदुलाच्या आईवर राग काढायचं काय कारण होतं? विदुलाच्या आईलाही रोख समजला. त्या थोड्या ओशाळल्या.

"विदुला पूजेला नाही म्हणाली ना.. मी मनापासून माफी मागते त्याबद्दल. गैरसमज करून घेऊ नका आई, पण मी नाही देऊ शकले तिला हे संस्कार.."
अवघडत सीमा म्हणाली, "माफी मागू नका अहो.. सध्याची मुलं स्वतंत्र विचारांची आहेत.. चालायचंच"
पण त्या पुढे म्हणाल्या, "विदुलाच्या बाबांना त्यांच्या अगदी लहानपणी जवळच्या नातेवाईकांचे, घरातल्यांचे मृत्यू बघावे लागले. त्यांची आई होती पुष्कळ वर्ष पुढे, पण त्यांचेही खूप हाल झाले. तेव्हापासून देवावरचा त्यांचा विश्वास उडाला. ’देव असेल तर त्याने माझ्या माणसांना माझ्यापासून का दूर केलं’ असं विचारतात नेहेमी.. त्यामुळे मलाही त्यांनी काही कधी करू दिले नाही, पहिले सणवार माझ्या आईने केले तेवढेच. पण देवधर्म म्हणजे केवळ पूजा, अवडंबर नाही हे त्यांना कधी पटलंच नाही. देवाच्या माध्यमातून थोडा विरंगुळाही मिळू शकतो, मनाला शांती लाभते, त्या निमित्ताने घरी नातेवाईकांचं येणं-जाणं होतं हे त्यांना जाणवलं नाही. आणि विदुलावर त्यांचा खूपच प्रभाव आहे. जे बाबांना आवडत नाही ते मी करणार नाही असं तिने ठरवलं. त्यामुळे छोट्याछोट्या गोष्टीही मी तिला नाहीच सांगू शकले. ही मंगळागौरीची पूजा किती साधी सोपी असते, त्यात उलट देवाधर्माचं कमी, आणि मुली-सूनांना मजा असं रूप आहे तिचं, पण विदुलानी त्यात कधी रसच नाही घेतला. माझ्याबरोबर ती कुठल्या समारंभांना, हळदी-कुंकवालादेखील आली नाही. सतत हे सगळं टाळतच आली. हे एक सोडलं तर बाकी तक्रारीला जागा देणार नाही ती.." त्या थोडं भावनावश होत म्हणाल्या..

"अहो, तक्रार नाहीच. खरंच मनानी चांगली आहे ती. या बाबतीत मला खटकलं होतं हे मीही मान्य करते. बरं झालं त्या मागचं कारण कळलं आता. खूप बरं वाटलं तुमच्याशी बोलून. आपण अश्या गप्पा मारल्याच नाहीत आधी.." सीमाला खरंच थोडं मोकळं वाटायला लागलं. इतक्यात समीर-विदुला आलेच.

सीमानी पाहिलं, विदुलानी एक चांगल्यापैकी पंजाबी ड्रेस घातला होता. आणि चक्क गळ्यात मोठं मंगळसूत्रही होतं. केस बांधून एक गजराही होता. किती वेगळी आणि चांगली दिसत होती विदुला. एरवी ऑफिसच्या कपड्यात पाहून असं वाटायचंही नाही, ही एक नवीन लग्न झालेली मुलगी आहे..
"आई, थोडे गजरे आणलेत.. सकाळी म्हणाला होतात ना, मिळाले का?"
सीमाला एकदम आश्चर्यचकित झाली. तिने सकाळी एक ओझरता उल्लेख केला होता तर संध्याकाळी विदुलानी गजरेच आणले! तिला खरंच अपेक्षा नव्हती. "सकाळी मिळाले, पण आताही चालतील की. तुला कुठे मिळाले?"
"माझ्या ऑफिसच्या बाहेर मुलं असतात विकायला फुलं वगैरे, तिथून..""बरं, तूच जा कृत्तिकापाशी आणि विचार तिला.. सुधामावशीलाही विचार.. गजर्‍याला कोणी नाही म्हणणार नाही.."

विदुला कृत्तिकाजवळ गेली. साधारण एकाच वयाच्या, एकाच प्रकारचं काम करणार्‍या, एकाच वेळी लग्न झालेल्या असलेल्या या दोघींच्या स्वभावात जमीन-अस्मानाचा फरक होता.. कृत्तिका खूप हौशी, अतिशय बडबडी, लोकांमधे रमणारी, मस्करी करणारी अशी होती. विदुलाला ती आवडायची, तिच्या हसर्‍यानाचर्‍या स्वभावाचं तिला कौतुक वाटायचं.
"हाय कृत्तिका, गजरे हवेत?"
"ए हाय! गजरे! सही.. मी घातलेत गं ऑलरेडी चार.. पण आईंना देऊया, त्यांना राहिलेच नव्हते मगाशी. ए, बघ ना ही हेअरस्टाईल.. त्या पार्लरवालीनी ३ तास घेतलेत माझे दुपारचे.. आणि मेंदी बघ.."
"वा! मस्त रंगली आहे. कधी काढलीस?"
"अगं रविवारी.. आणि साडी आवडली? शंतनूच्या पसंतीची म्हणून घेतली, नाहीतर मला नाही आवडली इतकी.." कृत्तिका लटके रागावत म्हणाली.
"छान आहे. शंतनूच्या आवडीची आहे म्हणूनच तुला इतकी चांगली दिसतीये.." विदुला बोलली आणि तिचं तिलाच आश्चर्य वाटलं.. असलं भावनिक, गोडगोड बोलायची नाही ती कधीच. समीरनी तिला साडी, ड्रेस आणला असता आणि तो तिला आवडला नसता तर तिने परत करून तिच्याच आवडीचा आणला असता नक्की! दोन सेकंद तिला का कोण जाणे पण कृत्तिकाचा हेवा वाटला.

नंतर पुष्कळ बायका येत गेल्या. सीमानी तिची ओळख खूप जणींशी ’तिची सून’ म्हणून करून दिली. दोन-चार जणींनी सीमाला तिच्यासमोरच विचारलं, "सीमा, तुझ्या सूनेची कधीये गं मंगळागौर?"
यावर पटकन सीमा म्हणली, "मोठी नाही करणार हो. विदुलाला ऑफिसमधे महत्त्वाची कामं असतात. तेवढ्यासाठी रजाही काढणं शक्य नाही होणार तिला. बघू नंतर.."

तिला अशी सारवासारव करतांना ऐकून विदुलाला कसंतरी झालं. सीमाला किती वाईट वाटलं होतं याची कल्पना होती तिला, पण तिने तो कडवटपणा जाहीर केला नाही, उलट बायकांसमोर तिची बाजूच घेतली हे बघून तिला कृतज्ञ वाटलं.

हळूहळू सगळ्यांचं खाणं आटोपलं आणि हास्यकल्लोळात मंगळागौरीच्या खेळांना सुरुवात झाली. सीमा, सुधा, सरिता, स्वत: कृत्तिका आणि त्यांच्या माहेरच्या सगळ्याच उत्साही होत्या. सीमाने विदुलाच्या आईलाही आग्रहानी फेरामधे ओढलं. त्याही आनंदानी सामिल झाल्या. साधा झिम्मा, किस बाई किस, फुगड्या, गाणी, टाळ्या जोरात चालू झालं. सगळं वातावरण खूप उत्साही झालं. शंतनू व्हिडीयो शूट करत होता. पुरुष अगदी घरातलेच होते. विदुला खुर्चीवर बसून सगळं पहात होती. तो आनंद आपल्यातही झिरपतोय असं वाटलं तिला.

सीमा, ताई तर मस्त नाचत होत्या. एक लय होती त्यांच्या हालचालींना. नवल तिला वाटलं कृत्तिकाचं आणि तिच्या मैत्रिणींचं. ती कधी शिकली होती हे सगळं?

सूपं घेऊन बायकांनी फेर धरला..
तांदूळ सूपात,
सूप माझ्या हातात
लक्ष्मी कशी घरभर फिरे
ये गौरी ये,
माझ्या अंगणी ये
असशील तशी ये पण लवकर ये

मग दिंड्यांचं गाणं घेतलं
दिंड्या मोड गं पोरी
दिंड्याची लांब दोरी
दिंड्या मोडू कशी
दिंड्याला खाज भारी

तिखट-मीठ-मसाला तर विदुलाला खूपच आवडलं. अगदी आधुनिक गाणं केलं होतं त्याचं
तिखट मीठ मसाला
फोडणीचे पोहे कशाला
जावई यायचेत जेवायाला

तिखट मीठ मसाला
पाव-भाजी कशाला
नणंद यायचीये जेवायला

तिखट मीठ मसाला
बिर्याणी कशाला
भाऊ यायचेत जेवायला

यानंतर सीमा-सुधानी गाठोडं घातलं.
काथवट काणा, म्हशी गेल्या राना
म्हशी कधी येतील दूध कधी देतील

बापरे, बघतनाच विदुलाला टेन्शन आलं.. काय बॅलन्स होता.. साडीमधे असलं काही करणं म्हणजे?! पडल्या असत्या तर? आणि आश्चर्यात आश्चर्य, तिच्या आईनीही चक्क कृत्तिकाच्या आईबरोबर गाठोडं घातलं! आपल्या आईलाही असलं काही येतं याच कल्पनाच नव्हती तिला. आई मस्तपैकी एन्जॉय करत होती सगळंच. आज इतका उशीर झाला तरी घरी जायची घाई नव्हती तिला. जमेल तसं सगळं करत होती.

एवढ्यात पुरुषांच्या खेळांची टूम निघाली. शंतनूकडून कृत्तिकानी कॅमेरा घेतला. समीर-शंतनूनी झकास फुगडी घातली. लगेच त्या दोघांचे बाबा, कृत्तिकाचे बाबा, भाऊ, चिल्ली-पिल्ली सगळीच रिंगणात उतरली. टाळ्या वाजत होत्या, हास्याचे फवारे उडत होते. एक क्षणभरच विदुलाला वाटलं, ’आपले बाबा इथे असायला हवे होते. सगळ्यांबरोबर हसणारे, नाचणारे बाबा किती वेगळे दिसले असते!’

मग, नवरा-बायको खेळ खेळायला सरसावले. समीरनी विदुलाला डोळ्यानीच आत बोलावलं. विदुलाला आता सगळ्याचीच इतकी गंमत वाटत होती, की लाजत-बुजत ती समीरच्या शेजारी जाऊन उभी राहिली. त्या दोघांनी फुगडी घातली. सीमाच्या ते लक्षात आलं आणि ती समाधानानी हसली.

-----------------
दोनतीन दिवस गेले.. धावपळ संपली. सीमाचं रूटीन सुरु झालं.
शनिवारी ती आणि विदुला दोघी काहीतरी काम करत असताना हळूच विदुलानी विचारलं,
"आई, आपण पण करायची मंगळागौर?"
सीमाला प्रचंड आश्चर्य वाटलं आणि चेहर्‍यावर हसू पसरलं,
"अगं, नवीन लग्न झालेल्या मुलींचीच असते मंगळागौर.. पण तुला तर..." तिने मागची आठवण येऊन वाक्य अर्धवट सोडलं..
"ह्म्म, मी म्हणले होते, नको म्हणून.. पण कृत्तिकाच्या मंगळागौरीनंतर सगळंच बदलल्यासारखं वाटतंय मला. तो आनंद, ते समाधान किती सहजपणे तुम्हा सगळ्यांमधे होतं. कदाचित ती मंगळागौर खरंच तुम्हाला प्रसन्न झाली होती. आणि मी तशीच होते, एकटी, कोरडी.. मी थोडं ऍनॅलिसिस केलं. मी हे सगळं टाळतच आलेय आत्तापर्यंत.. जोवर मला कळत नाही पूजा म्हणजे काय आणि कशी असते, तोवर मी कसं ठरवणार की ते चूक आहे की बरोबर? आईच्या, तुमच्या चेहर्‍यावर मला एक समाधान दिसतं, ते यामुळेच असेल का? मी कधी विचारच नाही केला.. देवापाशी फिरकायचं नाही इतकंच ठरवलं होतं लहानपणापासून.आई मी पाहिलंय तुम्हाला, साधी पोथी वाचतांनाही किती शांत दिसता तुम्ही. आणि मंगळागौरीत तर काय मजा आली. मला मनापासून वाटलं की आपलाही यात सहभाग असावा. आपणही ती पूजा करावी. तीच का, रोजच एखादा नमस्कार तरी करावा देवाला, रांगोळी काढावी, तुमच्याकडून स्तोत्र, ओव्या शिकाव्या.. मी तुम्हाला पूजेला ’नाही’ म्हटले आणि नंतर मी विचार केला तर माझं मलाच आठवेना, मी नक्की का नाही म्हटले? मला तर कुठेच अवडंबर दिसलं नाही, ना पसारा. उलट मनाची शांतीच दिसली. आणि ती जर पूजा करून मिळत असेल, तर ती पूजा मला करायची आहे आई. तुम्ही, माझी आई किंवा समीर म्हणतो म्हणून नाही, तर मला आतून वाटतंय म्हणून.. करू मी?"

मनातलं सगळं बोलून टाकल्यामुळे विदुलाला मोकळं वाटलं. पण आपण योग्य ते बोललो का हे तिला समजेना. सीमाच्या चेहर्‍याकडे ती पहात राहिली.

सीमाला खूप भरून आलं. तिला काय बोलावं सुचेना. आपली सून वाटते तितकी रूक्ष नाही, उलट विचारी आणि मॅच्यूअर आहे याचं तिला मनापासून कौतुक वाटलं. मुलाची निवड चुकली नाहीये याची तिला आज प्रथमच खात्री पटली.

"अगं, विचारतेस काय? नक्कीच करूया. मी सगळं सांगीन, शिकवीन तुला. तिसरा किंवा चौथा मंगळवार धरू. तुझ्या सवडीचा सांग. मुली पण पहाव्या लागतील, पाऊस फार नसला तर बरं होईल.. आणि सजावट कशी करूया? तुझ्या काही आयडीया असतील तर सांग हं मला..." उत्साहाने तिचे पुढचे बेत सुरुही झाले..
आणि यावेळी विदुलाला त्यात ’कटकट’ किंवा ’त्रास’ वाटला नाही. उलट सीमाच्या बेतांमधे तीही तितक्याच उत्साहानी सामिल झाली.

मंगळागौरीची गाणी मंजिरीनी सांगितली आहेत. मनापासून आभार मन्जू :-)

समाप्त.

मंगळागौर

भाग १

जून महिना सुरु झाला आणि सुधाला, सीमाच्या बहिणीला कृत्तिकाच्या मंगळागौरीचे वेध लागले. पहिला पाऊस होतोय तोवरच तिचे बेत सुरु झाले. पहिला फोन अर्थातच सीमाताईला.."ताई, पहिलाच मंगळवार ठरवलाय.. अनायसे जमतोय तिला. मग उगाच पुढे कशाला ढकलायचं ना? मुलीही बघायला सांगितल्यात तिला. तिचा मैत्रिणी वगैरे कोणाला बोलवायचं असेल तिला तर.. आणि सोसायटीचा हॉलही मिळेल रात्रीसाठी. ताई, फुलं आणशील ना तू फूल मंडईमधून? आणि रांगोळीही तूच बघशील. बरं, मी तुला मुद्दाम इतक्या आधी का सांगून ठेवतीये, कारण विदुलाची मंगळागौर तू त्याच दिवशी ठेवू नकोस हं. माझ्याकडे तुम्ही त्या आणि दुसर्‍या दिवशी रहायलाच या. जागरण वगैरे करूया. का दोघींची एकत्रच करूया गं? चालेल का तिला? विचारून बघ बाई, तुझ्या सूनेचं सगळंच वेगळं. नशीब कृत्तिका थोडी तरी हौशी आहे.."

सुधाची गाडी सुरु झाली की थांबायची नाही, त्यातून पहिल्या सूनेची पहिली मंगळागौर- भले तिला अजून दोन महिने का असेनात, बेत आत्तापासून तयार करणार.. मनातल्यामनात सीमाने सुस्कारा टाकला. हौशी तर तीही होती, सुधाइतकीच. पण समोरची व्यक्तिही तितकीच हौशी नको का? समीर विदुलाला घेऊन पहिल्यांदा घरी घेऊन आला होता, तेव्हाच सीमाला जाणवलं होतं- तिच्या चेहर्‍यावर एक अलिप्त भाव असायचा. उत्सुकता, हुरहूर वगैरे तेव्हाही नाही, आणि नंतर लग्न झाल्यावरही दिसली नाही कधी. आपण विचारलं तर उत्तर देई, पण आपणहोऊन काही बोलत नसे. नंतर समीरही म्हणला की तिचा स्वभावच अबोल आहे.

लग्नाच्यावेळी विदुलानी नोंदणी पद्धतीनी लग्नाचा हट्ट कायम ठेवला होता. बडेजाव किंवा पैश्याची उधळपट्टी नको म्हणून नाही, तर ’उगाच कशाला ते धार्मिक विधी करत बसायचे आणि भटजींना पैसे द्यायचे? परत चार दिवस आधीपासूनच एकेक कार्यक्रम सुरु होतात. इतकी उस्तवार कोण करत बसणार?’ हे कारण! विदुला पूर्ण नास्तिक होती, आणि त्याबद्दल ठामही होती. तिच्या घरचं वातावरणही तसंच होतं. तिची आई थोडी धार्मिक होती, पण वडीलही कट्टर नास्तिक. त्यामुळे घरात देवच नव्हते, पूजा कसली आणि नैवेद्य कसला? कोणत्याच प्रकारचे धार्मिक संस्कार झाले नव्हते तिच्यावर, त्यामुळे रोजची साधी देवाची पूजाही तिच्या दृष्टीने ’कटकट आणि वेळ जात नसलेल्या लोकांची कामं’ होती. लग्नानंतर वाद नकोत म्हणून त्यांच्या लग्नाचा सत्यनारायणही केला नव्हता..

बाकी, मुलगी हुशार होती. कर्तृत्त्ववान होती. घरकामातही टापटीप होती. सकाळी ऑफिसला जाण्याआधी सगळ्यांचा नाश्ता करून जायची, शनिवार-रविवार जमेल तशी सीमाला मदत करायची. कामाला ’ना’ नव्हती. राजीवही म्हणाले सीमाला, ’चांगल्या गोष्टींकडे बघ, बाकीचं सोडून दे, किमान समीर लग्न झाल्यावर आपल्या बरोबर रहातोय, बोलतोय यात समाधान मान’. सीमाला काही हे पटलं नव्हतं, पण तिने ते स्वीकारलं. ती मुळात हौशी होती. तिच्या मुलीचे- सरिताचे सगळे सणवार तिने हौसेने आणि कलात्मकतेने केले होते. सरिताच्या सासरचे तिच्यावर खुश होते. तिने ताईच्या अनुष्कासाठी केलेल्या बाळंतविड्याची आठवण आता इतकी वर्ष झाली तरी ते काढत. सरिताकडेही सीमाचे कलागुण आले होते. तिची मंगळागौरही दणक्यात झाली होती. घरात कर्मठ वातावरण नव्हतं. गणपती, गौरी, नवरात्रही नव्हतं. पण उठल्यावर देवाला नमस्कार, रोजची पूजा, वर्षाकाठी एक सत्यनारायण यात आपण काही गैर करतोय असं सीमाला कधी वाटलं नाही. आणि घरातल्यानाही ते वावगं वाटत नव्हतं. पण ही अशी देवघराकडे अजिबातच लक्ष न देणारी, धार्मिक गोष्टी ’कटकट’ वाटून घेणारी विदुला पाहून तिला आधी धक्का बसला होता, आणि मग अचंबा वाटत राहिला.

इतकी सगळी कल्पना असूनही सुधाचा फोन आल्यावर सीमाला राहवले नाही. त्याच रात्री तिने विदुलाला विचारले, "सुधामावशीकडे कृत्तिकाची मंगळागौर आहे. वेळ आहे अजून, ऑगस्ट महिन्यातला पहिलाच मंगळवार. तू पण पुजशील ना तिच्याबरोबर?"
विदुलाच्या चेहर्‍यावर सूक्ष्मशी आठी पडली. "पुजायची म्हणजे?"
"अगं, पुजायची म्हणजे पूजा करायची- मंगळागौरीची", सीमाचा संयम सुटत चालला. इतकंही माहित असू नये एखाद्या मुलीला??
"पूजा?" विदुला विचारात पडली. "आई, सॉरी, पण तुम्हाला माहितीये ना? माझा नाहीये विश्वास. मला नाही आवडत असले घोळ. परत मंगळवारी म्हणजे रजा घ्यावी लागेल. तेही जरा अवघडच पडेल." असं म्हणून तिने विषयच संपवला आणि ती तिथून सटकली.

सीमाला खूप म्हणजे खूपच वाईट वाटलं, तोंडावर कोणी अपमान करावा असं झालं. ’ठाऊक आहे ती नाहीच म्हणेल, मग कशाला आपण विचारायला गेलो?’ असं वाटत राहिलं. कुठेतरी मनात एक आशा होती की फटकन तोंडावर तरी विदुला ’नाही’ म्हणणार नाही, आपण तिचं मन वळवू शकू, तिला सगळं शिकवू वगैरे.. पण या मुलीची धिटाई, इतका स्पष्टवक्तेपणा पाहून ती स्तंभित झाली. तिचा मूड पार बिघडला, डोकं चढलं. ती बाहेर येऊन बसली.

समीरचं आधी लक्षच गेलं नाही. पण त्याने काहीतरी आईला विचारलं, तर आईचं उत्तर नाही, म्हणून त्याने तिच्याकडे पाहिलं.."आई, काय झालं गं? बरं नाही वाटत?"
"अं? नाही, काही नाही.. डोकं दुखतंय थोडं."
"मग झोप ना, इथे अशी का बसली आहेस? गोळी देऊ का? विदुलाऽऽ.. जरा सॅरिडॉन आण गं..
"एकदम भानावर येऊन सीमा म्हणाली, "अरे नको, तिला नको सांगूस.. मी घेते गोळी आणि झोपते.."

समीरनी हाक मारलेली ऐकून विदुला बाहेर आली, तोवर सीमा गेली होती झोपायला..
"काय झालं गं आईला, माहित आहे तुला?"
"नाही, मगाशी काही बोलल्या नाहीत.."
"काय बोलणं चालू होतं तुमचं?"
"अरे ते.. कृत्तिकाची मंगळागौर आहे.. मला विचारत होत्या तू पण पूजा करणार ना?"
"हं, मग?"
"मग काय? मी ’नाही’ म्हणाले.. मला नाही आवडत पूजाबिजा.. वेळ जात नसलेल्या लोकांची कामं. काय मिळतं ती पूजा करून?"
पण मंगळागौर म्हणल्यावर समीरमधे एकदम उत्साह संचारला, "ए एक मिनिट थांब. मंगळागौर? सहीच. वेडे, तुला मंगळागौर म्हणजे काय, ती कशाला करतात हेच माहित नाहीये.. पूजा वगैरे निमित्त गं.. मैत्रिणी वगैरे बोलावून ते अमेझिंग खेळ खेळायचे, पुरणपोळी हाणायची, सगळ्यांबरोबर जागरण करत गप्पा हाणायच्या.. पूजा is just a small part of it. ताईच्या मंगळागौरीला असली धमाल आली होती माहित्ये? तुला फोटो सापडले तर दाखवीन. भाऊजी, तिचे सासरे वगैरे सुद्धा खेळले होते. आणि आई तर जबरी खेळ खेळते ते आणि ताईही. तिच्या झाडून सगळ्या मैत्रिणी आल्या होत्या. मी पण फुगडी वगैरे ट्राय केली होती, पण काय जमलं नाही बुवा. पण ताई नुसती नाचत होती सटासट.."
ऐकता ऐकता विदुलाला त्यात रस वाटायला लागला..
"तू का नाही म्हणालीस पण? ती अंजिरी साडी नेसून मस्त दिसशील तू.. खेळ खेळताना मात्र जीन्सच. आयला, त्या काळात त्या बायका नऊवारी वगैरे साड्या नेसून कसं मॅनेज करत असतील ना? आईही साडीवरच खेळते सगळे खेळ.."
"ए, अंजिरी नाही, कॉफी कलरची आहे ती पैठणी.."
"तेच गं, पण पूजा करताना झकास साडी नेसायची, आई तुला नवीन पण घेईल हवी असेल तर.."
"नको हं, मी कुठे नेसते साड्या? त्यापेक्षा दोन ट्राऊझर्स घेईन मी. आणि मला नाही त्या पूजेत इन्टरेस्ट काही"
विषय तिथेच संपला.

सीमानी आता विदुलाशी धार्मिक विषयावर बोलण्याचं पूर्णपणे थांबवलं. मनात ठरवलेले सर्व बेत तर कधीच पुसून टाकले होते. हौसेनी तिने कृत्तिकासाठी सगळं केलंच असतं, पण विदुलाची, ’तिच्या सूनेची’ मंगळागौर असती तर तिला जास्तच उत्साह वाटला असता. कितीतरी ठिकाणी तिला मुद्दामहून बोलावलं जायचं आरास करायला, खेळ खेळायला, शिकवायला.. असेल त्या साहित्यात पूजा सजवण्यात हातखंडा होता तिचा.. ती अगदी तरूण असताना तर सासूबाईंनी तिला पाचव्या वर्षी उद्यापनही करू दिलं नव्हतं. ’काय घाई आहे, कर सावकाश’ असं म्हणाल्या होत्या. अंगणातली, शेजारपाजारची पत्री, फुलं तिच्यासाठी मुद्दाम आणून ठेवत, सगळीकडे तिच्या कलात्मकतेचं कौतुक करत. त्या काळाच्या मानानी ते खूपच पुढारल्याचं लक्षण होतं. सूनेचं असं उघड कौतुक कोणी करत नसे.. तिला फार संकोचल्यासारखं व्हायचं. आणि आता, ती कौतुक करायला तयार होती, पण....

बघता बघता श्रावण आला. त्या आधीच सुधाबरोबर तुळशीबाग गाठून, कृत्तिकाला विचारून तिने कोरडी तयारी केली होती. घरातल्या देव्हार्‍यात जिवतीचं चित्रं लावताना एक क्षणभर विचार आला मनात की संध्याकाळी विदुलाला जिवतीची कहाणी सांगावी, किमान चातुर्मासातली वाचायला तरी सांगावी, पण महत्प्रयासाने तिने ती उर्मी दाबली. विदुलाचं संध्याकाळी देव्हार्‍यात लक्षही गेलं नाही, हे बघून ती पुन्हा खट्टू झाली.

सोमवारी रात्री जेवताना तिने समीर-विदुलाला दुसर्‍या दिवशी सुधामावशीकडे येण्याचे सांगितले. स्वत: पुजली नाही, तरी निदान सुधाकडे हळदीकुंकवालातरी विदुलानी आलेच पाहिजे असा तिचा आग्रह होता.
"उद्या दिवसभर आणि रात्रीही मी सुधाकडे असेन. तुमची ऑफिसं आटपून तुम्हीही तिच्याकडे या. कृत्तिकाची मंगळागौर आहे, संध्याकाळी हळदीकुंकू, खेळ सगळं आहे. जेवणही तिच्याकडेच. आणि जागरणाचं कारण देऊ नका.. जास्त थांबू नका एकवेळ, पण मावशीकडे यायचं आहे नक्की." तिने अगदी ठामपणे सांगितले.

दुसर्‍या दिवशी सकाळी विदुला उठली तेव्हा तिला सीमाची लगबग जाणवली. सीमाची आंघोळ कधीच झाली होती. देवपूजाही झाली होती कारण उदबत्तीचा सुवास दरवळत होता. एरवी ते दोघंही घराबाहेर गेल्यावरच सीमा आंगोळ, देवपूजा करायची. विदुलाला खूप प्रसन्न वाटले. तिने प्रथमच देवघरात थोडंसं निरखून बघितलं. सुबकपणे फुलं वाहिलेली, मूर्त्यांना, फ्रेम्सना गंध लावलेलं, जिवतीच्या चित्राला हार, फुटाणे, नैवेद्याच्या दूधाची वाटी, रेखीव रांगोळी, निरांजन आणि उदबत्ती.. तिला कळलं नाही नक्की काय ते, पण देवघर खूपच पवित्र आहे असं जाणवलं तिला. अर्थातच स्वभावाप्रमाणे ती काही बोलली नाही. मनात ते साठवून घेत ती तिच्या नेहेमीच्या कामांना लागली.

सीमाची लगबग पाहून तिने आपणहोऊन पटकन नाश्ता केला. सीमा तोवर तयार होऊन आलीच. विदुलाचं पटकन लक्ष गेलं तिच्याकडे. गर्द हिरवी काठापदराची जरीची साडी, मोत्याचे दागिने आणि माफक परफ्यूम.. दोन क्षण सासूचं सोज्ज्वळ रूप तिने मनात साठवून घेतलं.
"आई, छान दिसताय. नाश्ता करून जा.. उपमा झालाय.. चहा टाकू?"
सीमाला सुखद धक्का बसला. इतकं अनौपचारिक बोलणं? तेही विदुलाकडून?
"चहा नको अगं, सुधाकडे होईलच. ९ला गुरुजी यायचेत, त्या आधी मला पोचलं पाहिजे." ती उपम्याची डिश हातात घेत म्हणाली. "तुम्हीही वेळेवर गरम आहे तोवर घ्या. अहो, मला येताय ना सोडायला? तशी फुलं आहेत भरपूर, पण गजरे मिळाले तर घ्यायचेत.." निम्मं स्वत:शी आणि उरलेलं जे ऐकेल त्याच्याशी बोलत सीमा म्हणाली.. तिला आता पूजेचे वेध लागले होते. पटकन उपमा संपवून ती उठलीच. "मी येते गं, या तुम्ही संध्याकाळी. फार रात्र करू नका. सरिता पण येत आहे, तीही भेटेल.."

क्रमश: